اقتصاد و معیشت

«دولت باید بانک‏ها را ورشکسته اعلام کند»

مریم محمدی: در حالی که سایت‏های حامی دولت خبر از تحقق ۸۰ درصدی سود پیش‏بینی شده‏ی بانک ملت داده بودند، «ایلنا» نوشت که رییس کل بانک مرکزی گفته است: «بانک‏ها در شرایط فعلی سود نمی‏کنند و مگر می‏شود با وجود ۴۸هزار میلیارد تومان مطالبات معوق بانک‏ها، آن‏ها در پایان سال سود هم داشته باشند.» در گفت‏وگویی با رؤیا سپهری، کارشناس بانک و بیمه در ایران و دکتر کمال اطهاری به این بحث پرداخته‏ام.

«آینده مبهم بازار مسکن در طرح یارانه‌ها»

رضا جمالی: اگر هدفمندشدن یارانه‌ها، افزایش آنی قیمت کالاها را در پی داشته باشد در این صورت باید منتظر تحولاتی در افزایش قیمت‌ها در بازار مسکن بود. تغییرات قیمت زمین و مسکن به مراتب بیشتر از سایر کالاهای اساسی قابل اهمیت است؛ چرا که راهکار ساده مقابله با افزایش قیمت کالاهای مصرفی، واردات و توزیع مناسب کالاست، اما آیا می‌توان زمین و ساختمان را از خارج وارد کرد؟ در این زمینه با دکتر هادی زمانی، گفت‌وگو کرده‌ام.

سهم ناچیز ایران از مهم‏ترین بازار دنیا

مریم محمدی: ۲۳ دی ماه، خبری روی سایت ایسنا قرار گرفت که اعلام می‏کرد صادرات آمریکا به ایران در نوامبر گذشته افزایش و واردات‏اش از ایران کاهش داشته است. به نوعی که مجموع تراز تجاری ایران و آمریکا نسبت به ماه اکتبر، ۸/۷ میلیون دلار به سود آمریکا افزایش نشان می‏دهد. آیا این رابطه‏ی سیاسی ایران و آمریکاست که این خبر را بااهمیت می‏‌سازد؟ این مساله را با دکتر فریدون خاوند، استاد اقتصاد درمیان گذاشته‌ام.

«دولت لایحه را اجرا نکند، کاری از مجلس برنمی‌آید»

مریم محمدی: سیزدهم دی‌ماه دولت بار دیگر تقاضای استرداد لایحه هدف‏مند کردن یارانه‏ها را از مجلس عنوان کرد؛ اما مجلس به آن رأی نداد و لایحه را مصوب اعلام کرد. به این ترتیب دولت موظف به اجرای این لایحه است. حال آن‌که نمایندگان اطمینان ندارند که احمدی‏نژاد با این لایحه موافقت داشته و آن را اجرا کند. در همین زمینه با شیوا صالحی، کارشناس اقتصادی و قدر‏ت‏الله علیخانی، نماینده‏ی مردم قزوین گفت‏وگو کرده‏ام.

موانع و امکانات اجلاس کپنهاگ

حسین علوی: کنفرانس تغییرات اقلیمی در کپنهاگ که ١٩٢ کشور جهان با هدف کاهش گرمایش زمین در آن شرکت دارند، اولین هفته خود را پشت سر گذاشت و از روز دوشنبه ١٤ دسامبر وارد تصمیم‌گیری‌های رسمی با حضور رهبران بیش از٨٠ کشور شد. هم‌زمان، هزاران نفر از هواداران محیط زیست و مخالفان «جهانی شدن»، تظاهرات گسترده‌ای را در برابر محل این کنفرانس سازمان داده‌اند. با دکتر هادی زمانی، کارشناس اقتصاد درباره‌ی این کنفرانس گفت‌وگو کرده‌ام.

«اجرای بد این طرح، قابل جبران نخواهد بود»

مریم محمدی: لایحه‏ی هدف‏مند کردن یارانه‏ها، سرانجام به جایی رسید که کلیات آن علی‏رغم انتقادات فراوان به مجلسیان، تصویب شد. چالش‏های جدیدی که بین احمدی‏نژاد و مجلس پیش آمد، سرنوشت لایحه را تاکنون نامعلوم کرده است. در مورد اصل اختلاف میان مجلس و دولت، احسان محرابی، خبرنگار پارلمانی که در مذاکرات حضور داشته می‏گوید: «اصل اختلاف در باره‏‏ی منابع مالی ناشی از هدف‏مند شدن یارانه‏ها است.»

تبعات تزریق سکه به بازار طلا توسط دولت

مریم محمدی: افزایش بی‏سابقه‏ی قیمت طلا، به ویژه در کالای شاخص آن، یعنی سکه‏ی طلا، بحث این‏روزها است. در همین ارتباط محمود بهمنی، رییس کل بانک مرکزی اعلام کرد که از روز شنبه‏ی آینده پنج میلیون قطعه سکه‏ی طلا وارد بازار ایران خواهد کرد. دلایل گرانی قیمت طلا در بازار ایران چیست؟ عرضه‏ی طلا توسط دولت به بازار، چه تأثیراتی دارد؟ در همین رابطه گزارشی تهیه کرده‌ام.

قدمی دیگر به سوی ولایت اسلامی

ایرج ادیب‌زاده: در حقیقت آن‌چه را که مجلس پذیرفت و در برابر آقای احمدی‌نژاد تسلیم شد، این است که یک وجه بسیار بزرگی از پول ملت در اختیار دولت دهم قرار گیرد که آن طوری که می‌خواهد آن را خرج کند، بدون آن که مجبور باشد به مجلس توضیح دهد یا پاسخ‌گو باشد. در این زمینه با جمشید اسدی، استاد اقتصاد بین‌الملل در دانشگاه آمریکایی پاریس گفت‌وگو کرده‌ام.

کارمندان، قربانیان اصلی هدفمند کردن یارانه‌ها

مریم محمدی: به نظر می‌رسد که حذف یارانه‌ها و پرداخت یارانه‌های نقدی، در حالی که هنوز هیچ یک اجرایی نشده است، فوراً تأثیری مستقیم بر قیمت کالاها گذاشته است که اولین نمونه‌اش، افزایش سرسام‌آور قیمت نان در تهران است. برای بررسی این موضوع، با یک خانم مستمری‌بگیری، یک معلم حق‌التدریسی، یک کارگر، یک مغازه‌دار و یک کارشناس اقتصادی گفت و گو کردم. دکتر جمشید عدالتیان معتقد است با حذف یارانه‌های غیر مستقیم، «ه دهک‌های ششم، هفتم و هشتم که بیشتر تیپ کارمند هستند، فشار بیشتری خواهد آمد.»

«دولت، آمار دقیقی از حساب ذخیره ارزی نمی‌دهد»

مریم محمدی: حساب ذخیره‏ی ارزی، موجودی آن، بهره‏ی کارکرد و مدیریت آن از مسائلی است که پس از روی کار آمدن دولت نهم همواره مورد بحث و گفت‏ و گو و گاه مورد اختلاف نظر بوده است. ارسلان فتحی‏پور، رییس کمیسیون اقتصادی مجلس هم می‌گوید: «علی‏رغم تقاضای مجلس، هنوز بانک مرکزی میزان ذخیره‏ی ارزی را به اطلاع مجلس نرسانده است.» در همین زمینه با دکتر بهمن آرمان، استاد اقتصاد و عضو هیأت علمی دانشگاه علامه‏ی طباطبایی گفت‏ و گویی کرده‏ام.

«فقط نفت می‌فروشیم و مصرف می‌کنیم»

مریم محمدی: اقتصاد ایران در ۳۰ ساله گذشته همواره با مشکل ساختاری مواجه بوده است. اما این مسأله مانع نمی‌شده که برخی عوامل و مشکلات خاص اقتصادی، به عنوان اصلی‌ترین معضل اقتصاد ایران از جانب گروهی از کارشناسان اقتصادی طرح شود. در گفت و گویی با دکتر حسین عبده تبریزی و دکتر کمال اطهاری، از آن‌ها می‌پرسم که کدام یک از مسائل کنونی اقتصاد، گره اصلی است و نقش کلیدی در گشایش اقتصاد ایران دارد.

«طرح بنگاه‏های زود‌بازده، نظام اقتصادی را مختل کرد»

مریم محمدی: یکی از برنامه‏های اقتصادی که دولت نهم بر انجام آن اصرار داشت و به‏ویژه آن را حلال مشکل بیکاری می‏دانست، «طرح بنگاه‏های زود بازده» بود. اخیراً، مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، گزارشی در مورد عمل‏کرد این بنگاه‏ها منتشر کرده است که بر اساس آن، نسبت اشتغال انجام شده در این بنگاه‏ها، به تعهد ثبت شده‏ی آنان، کم‏تر از چهل و هشت درصد است. دکتر پدرام سلطانی، عضو هیأت مدیره‏ی اتاق بازرگانی به زمانه می‌گوید: «این طرح، افرادی را هدف گرفته بود که بسیاری از آنان تجربه و تخصص کافی برای ایجاد یک فعالیت اقتصادی و بنگاه اقتصادی را نداشتند.»

بحران مسکن و سیاست‌های مالی دولت

مریم محمدی: در میان انبوه اخبار سیاسی که هنوز حوادث بعد از انتخابات را بررسی می‏کنند، اخباری در ارتباط با دیگر حوزه‏های زندگی اجتماعی مردم، به صفحات روزنامه‏ها و رسانه‏ها راه پیدا می‏کند. یکی از این عرصه‏ها، اقتصاد است و مشکل همیشگی مسکن در ایران؛ مشکلی که اینک خود را در چهره‏ی رکود بازار مسکن نشان می‏دهد. اما چگونه است که همیشه ارتباط معینی را با بحران‏های بزرگ اقتصادی و بحران در زمینه‏ی مسکن می‏شنویم؟ در پیوند با این مسأله با دو کارشناس اقتصادی و دو صاحب بنگاه مسکن در تهران گفت و گو کرده‌ام.

«یارانه‌ی نقدی، پول خون مردم است»

مریم محمدی: روز دوشنبه «کمیسیون ویژه‌‌ی طرح تحول اقتصادی» در مجلس جلسه‌ای تشکیل داد و در آن با موافقت دو سوم از اعضا، در تصمیمات اولیه‌ی خود پیرامون این لایحه که مورد مخالفت شدید آقای احمدی‌نژاد بود، تجدید نظر کرد. درباره این لایحه و تأثیرات آن بر زندگی مردم و نیز فضای اشتغال و کسب و کار در کشور با دکتر بهمن آرمان و دکتر کمال اطهاری گفت و گو کردم. دکتر اطهاری معتقد است: «این یارانه‌ی نقدی، به نظر من، پول خون مردم است که به آن‌ها خواهند داد.»

دو روی یک سکه‌: بحران مشروعیت و ناکارایی اقتصادی

محمدرضا اسکندری: پروفسور احمد علوی، دانش‌آموخته رشته‌های اقتصاد، فلسفه اسلامی و غرب در ایران است‌. او تحصیلات تكمیلی و دكترای خود را در دانشگاه استكهلم به پایان رسانده است. ایشان هم اکنون در دانشگاه‌های سوئد، اقتصاد مالی، مدیریت ریسک و فلسفه علوم اجتماعی تدریس می‌کند. همچنین نویسنده مقالات و کتاب‌هایی به فارسی، سوئدی و انگلیسی است. در رابطه با شرایط امروز ایران و تأثیر آن بر اقتصاد با ایشان گفت و گو کرده‌ام.

«برداشت‏های غیرقانونی، از دلایل استعفای بهمنی است»

مریم محمدی: خبر استعفای محمود بهمنی، سومین رییس کل بانک مرکزی ایران، در کم‏تر از چهار سال از عمر دولت نهم، فقط به دلیل این که دولت نهم در آستانه‏ی انتخابات قرار دارد، عجیب نبود. دقایقی بعد خبری در «ایسنا» منتشر شد، مبنی بر این‌که وزیر اقتصاد و بازرگانی‏، استعفای آقای بهمنی را تکذیب کرده است و غلامحسین الهام گفته است که نمی‏داند این خبرها از کجا درمی‏آیند. دکتر حسین عبده تبریزی در گفت و گو با زمانه می‌گوید: «با توجه به روحیه‏ی آقای بهمنی‏ که روحیه‏ای بسیار سازگار و ملایم است، اتفاق خاصی باید افتاده باشد که آدمی که سابقه‏ی کار سی ساله در یک سازمان را دارد هم به ستوه آمده باشد، خسته شده و استعفا بدهد.»

«در لایحه اقتصادی دولت، همه،‏ کارمند دولت می‏شدند»

مریم محمدی: طرح اقتصادی مهدی کروبی که بر مبنای آن، سی و چهار هزار میلیارد تومان از درآمد نفت می‏تواند بین مردم ایران تقسیم شود، محض انتشار، با مخالفت رسانه‏ها و سایت‏های حامی دولت آقای احمدی‏نژاد مواجه شد. دکتر مسعود نیلی در این باره در گفت و گو با زمانه می‌گوید: «در طرحی که دولت به مجلس تقدیم کرده است، می‌بایست سیصد و چهل هزار میلیارد ریال، داخل بودجه می‏آمد که مسلماً حجم بودجه‏ی دولت را افزایش می‏داد. اما در طرح ما، این منابع به‌هیچ‌وجه وارد بودجه‏ی دولت نمی‏شود، بلکه وارد این صندوق می‏شود و دولت می‏تواند از این صندوق فقط مالیات بگیرد.»

«بانک مرکزی، حیاط خلوت همیشگی دولت»

مریم محمدی: ضرورت استقلال بانک مرکزی در ایران، بحثی است ک پس از انقلاب بهمن، هر از گاهی در حاشیه یا به عنوان بحث محوری سیاست پولی مالی کشور، ‏‏طرح می‏شود. این بحث در دولت نهم بسیار پردامنه‏تر بود و تغییر پی در پی روسای بانک مرکزی نیز به این امر دامن می‏زد. اینک، باز در شرایط پیشرفت فضای انتخاباتی در ایران، یک بار دیگر این بحث طرح است. اما نقض استقلال بانک مرکزی در ایران، چگونه و از کی آغاز شد و آیا این پدیده‏ای مربوط به دولت نهم و آقای احمدی‏نژاد است؟ در این زمینه، با آقای دکتر بهمن آرمان، کارشناس اقتصادی و استاد دانشگاه در تهران، گفت و ‏گو کرده‏ام.

الگوی مصرف، ساماندهی می‌شود؟

مریم محمدی: اعلام سال جدید به عنوان سال اصلاح الگوی مصرف در پیام نوروزی آیت‌‏الله خامنه‏ای، انعکاس جدی‏تر خود را در نخستین جلسه‏ی هیأت دولت و در سخنان آقای احمدی‏نژاد یافت. احمدی‏نژاد با اشاره به مصرف بالای نان، آب و انرژی در خانوارهای ایرانی، گفت می‏توان به سرعت الگوی مصرف را در این سه حوزه ساماندهی کرد. در‌باره‏ی مجموعه‏ی مباحثی که در این رابطه مطرح هستند، با دو کارشناس اقتصادی و از دو دیدگاه مختلف: آقای محمد‌رضا بهزادیان، از روسای سابق اتاق‏ بازرگانی تهران و آقای کمال اطهاری، کارشناس حوزه‏ی مسکن و اقتصاد شهری، گفت و ‏گو کرده‏ام.

«ضرب سکه‏های جدید، بی‌ارتباط با تورم نیست»

مریم محمدی: طبق گزارش رییس سازمان چاپ و نشر اسکناس بانک مرکزی، مجید سمیعی، اسکناس‏‏های ده، بیست، پنجاه و صد تومانی، دیگر چاپ نشده و ضرب سکه‏های معادل آن‏ها آغاز شده است. دکتر حسین عبده تبریزی در این باره در گفت و گو با زمانه می‌گوید: «با تورم ارتباط دارد. چون اگر در سه چهار دهه‏ی اخیر، تورم با این شدت در ایران نبود، نباید به این سرعت پول‏هایی را که واحد آن یک صدم است، داشته باشیم. ولی به هر حال، به علت شدت تورم در طول سال‏های اخیر، از دهه‏ی پنجاه تا دهه‏ی هشتاد، اسکناس‏های ده تومانی، یا پنجاه و صد تومانی دیگر معنایی ندارد.»