عقايد دينی

دفاع حقوقی از متهمین به محاربه

هدایت شناسایی: انتساب آن‌چه به مبارزین جنبش سبز محاربه می‌نامند خود در نتیجه‌ی «فرار به جلویی» است که ایادی حکومت با اعمال خشونت‌های عریان و وحشیانه‌ای در روز عاشورا نسبت به ملت انجام دادند. مطمئنا هر کسی که تا اندازه‌ای از تاریخ این مملکت و مراسم و ایام مذهبی آن آگاهی داشته باشد، در تحیر خواهد ماند که چگونه حکومتی می‌تواند شهروندان خود را در ایامی که ریختن خون مسلمانان حرام است به صلابه کشاند.

مذهب علیه مذهب

علی اشرف فتحی: روحانیت و مرجعیت باید مطمئن شود که دست‌یابی به مطالبات متنوع پویش‌های مختلف به زیان دین‌داری و دین‌باوری مردم نیست و چنین اطمینانی با دوری‌گزیدن از روحانیت و طرح مطالبات از آن سوی مرزها حاصل نخواهد شد. در پرکردن این شکاف فقط مرجعیت و روحانیت نیست که باید گام بردارد. فکر می‌کنم نوبت نواندیشان هم رسیده که از نادیده‌گرفتن حوزه‌ی علمیه دست بردارند.

نواندیشان مسلمان در ترازوهای دیجیتالی

اکبر کرمی: کسانی که امروز به عنوان نگهبانان و پاس‌داران جمهوری اسلامی در فرایند ننگین سرکوب، سانسور و سکوت نقش ایفا می‌کنند، به‌واقع، دشمنان واقعی این نظامند. کسانی که نمی‌گذارند این ناپایداری سیاسی و ناخرسندی ملی با ابزارهای درونی و ملی درمان شود، دیر یا زود به جراحی‌های سنگین و احتمالا خارجی تن خواهند داد.

از بازار بورس گرفته تا روابط جنسی آزاد

مجید محمدی: در طرح‌های اول تا سوم جهان مدرن به‌ترتیب به دنیای علوم تجربی و صنعت، جهان مبارزه‌ی سیاسی و کهکشان تاریخ مذهب، و جهان معرفت و دانش تقلیل پیدا می‌کند اما در طرح تازه جهان مدرن مجموعه‌ای است از اندر کنش‌های میان صدها زیر-جهان که به اندازه‌ی معرفت و دانش اهمیت دارند.

حاکمیت و پاسخ‌های دینی جای‌گزین

مجید محمدی: قریب به اتفاق روحانیون شیعه که از امتیازات برآمده برای روحانیت در دوران حکومت دینی برخوردارند هم‌چنان به تکرار فقه و کلام سنتی، پاسخ به پرسش‌های مقلدان، و واکنش به هر آن‌چه تازه و بدیع باشد یا قدرت حاکم روحانی را مورد پرسش قرار دهد مشغولند؛ اینان مغرور از باده‌ی قدرت نیازی نمی‌بینند که با اهل فکر از هر گروه و دسته وارد گفت‌وگو شوند.

متدهای تفسیری و صحت متون وحیانی

مجید محمدی: پس از انقلاب و در دوره‌های آیت‌الله خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای دو قرائت بسیار تازه از مکتب یا همان ایدئولوژی عرضه شد: قرائت لنینیستی از اسلام در عصر خمینی و قرائت استالینیستی ـ فاشیستی در عصر خامنه‌ای. روشن‌فکران دینی دست مستقیمی در این دو قرائت نداشتند بل‌که با طرح ایدئولوژی دینی، زمینه را برای این دو قرائت تازه که در آشپزخانه‌ی روحانیت آماده شد فراهم کردند.

حضور دریدا در زندان

داریوش محمدپور: یکی از مدعیات نقدهایی که نگارنده به نویسنده‌ی «الاهیات شکنجه» دارد این است که به‌کاربستن «متافیزیک حضور»‌ با سامانه‌ی فکری نویسنده سنخیت و سازگاری ندارد و به عبارت دیگر با دفاعِ شورمندانه‌ای که ایشان از مدرنیته می‌کند، هم‌‌خوان نیست.

تاملی در آیه‌ای قرآنی

ح. مهراج: از دیر باز میان مفسران برای یافتن تناسب هنری میان «جَمَل» و «خِیاط» اختلاف نظر وجود داشته است. گویی برای ایشان نیز نسبت شتر با سوراخ سوزن به قدری غریب بوده است که به دنبال توجیهاتی برای آن باشند.

جديت ناامن محمدرضا نيکفر

داریوش محمدپور: نیکفر حتی در به کار بردن اصطلاحات و تعابير هم شلختگی به خرج می‌دهد (و اين از فلسفه‌خوانده‌ای چون او بسیار بعيد است): اوبه آسانی از «ایمان اسلامی» و «عمل اسلام‌آوردن» سخن می‌گويد آن هم در بستری که موضوع «شریعت» است و «قيامت»، «تنزيل»‌ است و «تأويل»،‌ «محسوس» است و «معقول».

عبدالکریم سروش کافی نیست

مجید محمدی: جریان روشن‌فکری دینی در ایرانِ مابعد دهه‌ی ۱۳۲۰ سه دوره و طرح متفاوت را پشت سر گذاشته و به صحنه آورده است که آن‌ها را به‌واسطه‌ی تاثیرپذیری از اندیشه‌های سه چهره‌ی بارز این جریان، طرح‌های بازرگان، شریعتی و سروش می‌نامیم.

دولت دینی و نواندیشی دینی

اکبر گنجی: «برابری» بنیاد مشترک دموکراسی و حقوق بشر است. در جوامعی که سنت و فرهنگ و دین آدمیان را برابر نمی‌دانند، باید از برابری انسان‌ها دفاع کرد. دین و سنت و فرهنگ را باید به گونه‌ای بازسازی کرد که به برابری و آزادی راه بگشاید.

نقش فاعلانه‌ی نواندیشی دینی در گذار به دموکراسی

اکبر گنجی: طی دو دهه‌ی گذشته «روشن‌فکری دینی» از سوی خداناباوران، سنت‌گرایان مسلمان، بنیادگرایان مسلمان و افرادی که از نظر دیگران روشن‌فکر دینی به شمار می‌روند انکار شده است. برخی از خداناباوران، نقش روشن‌فکران دینی را در سه دهه‌ی گذشته منفی ارزیابی می‌کنند. نواندیشی دینی چست؟ چه کسانی روشن‌فکر دینی به شمار می‌آیند؟ نقش نواندیشان دینی در مبارزه‌ی با بنیادگرایان حاکم بر ایران و گذار ایران به دموکراسی چیست؟ این‌ها برخی از پرسش‌هایی است که در مقاله‌ی حاضر به آن‌ها پرداخته خواهد شد.

نواندیشی دینی: سکولاریسم و دموکراسی

اکبر گنجی: آیا سخنان نقل شده از نواندیشان دینی حاکی از آن است که آنها موافق دولت دینی و مخالف سکولاریسم هستند؟ روشن است که نواندیشان دینی از تفکیک نهاد دین از نهاد دولت دفاع می‌کنند، دولت دینی را دموکراتیک به شمار نمی‌آورند، سکولاریسم را یکی از اوصاف نظام‌های دموکراتیک به شمار می‌آورند. نواندیشان دینی مسلمانند، اما به حکومت دینی باور ندارند. آنها مدافع و مبلغ نظام سیاسی دموکراتیک، کثرت‌گرایانه، جامعه‌ی مدنی، و حقوق بشر هستند. جمهوری اسلامی نواندیشان دینی را به ضدیت با دین متهم می‌کند. حتی برخی از آنها را مرتد و ملحد خوانده است. پرسش این است: محل نزاع کجاست؟

نسبت تفکرات حجتیه با وضع موجود

مزدا اقبال: سعید حجاریان در مقاله‌ی «از انجمن حجتیه تا گروه‌های مادون انجمن»، گروه تازه قدرت یافته در عرصه‌ی سیاست جمهوری اسلامی را متفاوت از اعضای انجمن حجتیه می‌داند؛ چرا که به زعم او، انجمن حجتیه نه گروهی سلفی و بنیادگرا که مدرن و آینده‌نگر است و از نظر آن‌ها ظهور یک پروسه است و نه یک پروژه. یعنی نیازی به زمینه‌سازی برای ظهور نیست و مقدمات ظهور خود به خود فراهم می‌شود. به زعم او افراد حجتیه عموماً انسان‌های تحصیل کرده، از طبقه‌ی متوسط به بالا و خوش برخوردند و با گروه جدید که بنیادگرا، ارتجاعی و به شدت دشمن‌خو هستند، متفاوت‌اند.

اوج‌گیری مصباح یزدی و حجتیه

مزدا اقبال: سخنرانی‌های پیش از خطبه نماز جمعه مصباح یزدی در کوران دوره اصلاحات سر و صدای بسیاری به پا کرد. از میان همه آن که مصباح در طول این سال‌ها گفت (از قبیل بحث حکومت اسلامی، تزیینی بودن رأی مردم، مجاز و بلکه صواب بودن اعمال خشونت در راه ترویج دین و ...) که هر کدام منجر به یکی از بحران‌هایی شد که محمد خاتمی از تحمیل هر ۹ روز یک بار آن‌ها بر دولت خود می‌نالید، یک نظریه او از همه کلیدی‌تر است: نظریه اکتشافی بودن ولی فقیه و نه انتخابی بودن آن.

نقـد ادعای نمايندگی خدا در سياست

حسين کمالی: قصه تخلفـات اخلاقی یـزید بن معاویه شبیه است به بدفعـلی‌هایی که از بسیاری حکمرانان دیگر در جوامع گوناگون و دوره‌های متفاوت نقل کرده‌اند. از همانندی‌ها گذشته، گناهان هول‌انگیز ویژه‌ای در کارنامه این دومین فرمانفرمای اموی کنار هم آمده است: در محاصره گرفتن حرمین شریف مکه و مدینه به دست سربازان تحت امر او، سنگباران کردن و آتش زدن کعبه، شکستن دیوار خانه خدا، و دستور کشتار کربلا، قتل پاره‌‌ی تن پیامبر، و به اسارت بردن محارم و بستگان اهل بیت. این همه را غزالی لابد می‌دانسته است. پرسش این است که چرا از سرزنش خلیفه اموی پرهـیــز می‌دهــد؟

"قرائت اشعری از نظریه ولایت فقیه"

میثم بادامچی: در ادامه مباحث گذشته در تحلیل مبانی نظری جابجائی آرا ملت ایران در انتخابات ریاست جمهوری و گذار نظام سیاسی ایران از جمهوری اسلامی به حکومت اسلامی بر اساس قرائت آیت الله مصباح یزدی، دراین مقاله ابتدا گزارشی از قرائت ایشان از نظریه ولایت فقیه خواهم داد و سپس خواهم کوشید تا نشان دهم که تعریف عدالت ولی فقیه درقرائت ایشان و پاره ای دیگر از فقها از ولایت فقیه به یک قرائت اشعری از این نظریه می انجامد که با اصل عدل خداوند در اصول دین و کلام شیعه در تعارض قراردارد.

راه‌حل‌های تبعیض جنسیتی در اسلام (۱۳- ۱۰)

اکبر گنجی: برابری جنسی و آزادی زنان، نقش کلیدی در گذار ایران به نظام دموکراتیک ملتزم به آزادی و حقوق بشر ایفا می‌کند. از این منظر شاید بتوان از نواندیشان دینی انتقاد کرد که کمتر از آن‌چه نیاز بوده به طور مشخص و موردی درباره‌ی رفع تبعیض جنسی و آزادی زنان سخن گفته‌اند. روشنفکری دینی اگر اصلاح دینی را مقدم بر اصلاح سیاسی می‌داند، باید به طور خاص به آزادی و برابری زنان بپردازد، تکلیف نگاه مردسالارانه و تبعیض جنسیتی کتاب و سنت معتبر نبوی را روشن سازد و روایتی از دین برسازد که برابری و آزادی زنان از ارکان‌اش باشد.

راه‌حل‌های تبعیض جنسیتی در اسلام (۹-۶)

اکبر گنجی: اگر بین «حق‌الله» و «حق‌الناس» تعارضی واقع شود، چه باید کرد؟ مطابق تلقی بسیاری از فقهای شیعه «باید در چنین شرایطی حق‌الناس را بر حق‌الله مقدم بداریم.» بدین‌ترتیب، اگر زنان پوشش و مالکیت بر بدن را حق خود می‌دانند، که می‌دانند، و اگر زنان در تمامی حقوق سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، جنسی، خود را با مردها برابر می‌دانند، که می‌دانند، در این صورت حتی اگر احکام فقهی قرآن «حکم الله» و «حق‌الله» باشند، با توجه به اینکه «حق‌الناس» بر «حق‌الله» تقدم دارد، زنان می‌توانند کلیه‌ی آن احکام را کنار بگذارند و به حقوق خود عمل کنند.

راه‌حل‌های تبعیض جنسیتی در اسلام (۵-۳)

اکبر گنجی: مسلمان‌های مدرن، کوشش بسیار کرده و می‌کنند تا اسلام را با مدرنیته و نظام اجتماعی مدرن سازگار کنند. بر مبنای همین رویکرد، سازگار کردن احکام اسلامی مربوط به زنان با دستاوردهای جنبش برابری خواهانه‌ی زنان، یکی از عمده‌ترین دغدغه‌های نوگرایان مسلمان بوده است. به گمان اینان، زندگی در دوران مدرن انتخابی نیست. مسلمانی باید به گونه‌ای متحول شود که دین‌داری در دوران مدرن امکان‌پذیر گردد. به تعبیر دیگر، اینها به دنبال اسلامی‌کردن مدرنیته نیستند، بلکه به دنبال مدرن کردن اسلامند. احکام فقهی در اسلام نوگرا اهمیت چندانی ندارند، اخلاق و معنویت است که مهم به شمار می‌روند.