اندیشه سیاسی

اعصار ظلمانی: شکست؟! پس نشستن؟! خاموشی؟!

اکبر گنجی: شرایط دشواری در ایران آغاز شده است. وقتی چند میلیون تن از مردم ایران در اعتراض به انتصاب مجدد محمود احمدی‌نژاد به ریاست جمهوری از سوی سلطان (آقای خامنه‌ای)، به خیابان‌ها آمدند تا با سکوتی سرشار از معنا نشان دهند که می‌دانند حقیقت چیست، ایرانیان مقیم اروپا و آمریکا و کانادا، با شور فزاینده و تجمعات متعدد پشتیبانی خود را از مطالبات مردم ایران اعلام کردند. پاسخ سلطان به «سکوت» پرمعنای مردم، فرمان بازداشت و شکنجه، ضرب و شتم، و گلوله و کشتار بود.

پیروزی برابر با شکست

سعید مقدم: در قلمرو نظریه‌ی سیاسی، زمانی که کسی برای کسب پیروزی هزینه‌ی سنگین و جبران‌ناپذیری بپردازد، می‌گویند به پیروزیی بی‌فایده‌ یا برابر با شکست دست یافته است. برای اثبات این مدعا باید ببینیم تقلب و فریبکاری در انتخابات چه هزینه‌ای برای نظام جمهوری اسلامی داشته است؟ دروغ‌گویی دولت و ارگان‌های تبلیغاتی‌اش بارزترین جنبه این انتخابات سرهم‌بندی شده است. پیش از این، کل نظام اسلامی بر این باور بود که حفظ نظام از هر اصل دیگری مهم‌تر است اما همیشه خود را متکی به آرای مردم می‌دانست. اکنون خامنه‌ای به این نتیجه رسیده است برای حفظ قدرت به آرای مردم بی‌اعتنا باشد.

به پا خاستن سلطان

اکبر گنجی:مهمترین عامل دوام نظام سلطانی و بنیادگرای ایران، استفاده ی از ابزار سرکوب است. انتخابات اخیر ایران موید این مدعاست. اکثریت مردم فقط و فقط در این انتخابات شرکت کردند تا از طریق نه گفتن به احمدی نژاد، به علی خامنه ای نه بگویند.رهبر که احمدی نژاد سخنگو و مجری اوامر اوست، زیر بار رأی مردم نرفت و با تقلبی شگرف، آرای مردم را به جیب احمدی نژاد ریخت.

انتخابات خونین و معجزه ی سلطانی

اکبر گنجی: نظام ولایت مطلقه فقیه، یک بار دیگر در حال پوست انداختن است. انقلاب سوم آنها، یادآور انقلاب فرهنگی چین است. قرار است نسل دهه اول نظام، به نام مبارزه با فساد و رانت خواری، از ساختار سیاسی حذف شود. هر از گاهی بساطی برچیده و بساطی تازه پهن می شود. نظام سلطانی (ولایت مطلقه فقیه) متکی به نظامیان و دلارهای نفتی است. دلارها در سپاه ، بسیج، نیروی انتظامی و وزارت اطلاعات تزریق می شود. محصولی، وزیر کشورکنونی، و کردان، وزیر کشور سابق، نمادهای این طبقه جدید هستند. این طبقه جدید حامی تمام عیار سلطان و تابع فرامین اوست.

ارتجاع مدرن

محمد برقعی: اگر ارتجاع سنتی، تمام راه خود را با ایمان می‌پیماید، ارتجاع مدرن، پس از سرگردانی‌ها می‌آید و با تردید و دو دلی قدم به راه می‌گذارد. اگر ارتجاع سنتی، یک نظام هماهنگ و دربرگیرنده‌ی همه‌ی ابعاد فرد مرتجع است، ارتجاع مدرن، موضعی و موردی است. درواقع ارتجاع مدرن، وجود مرتجع مدرن را دست‌خوش تناقضات می‌کند اما تمام ابعاد زندگی او را در برنمی‌گیرد. ارتجاع سنتی و مدرن، با این‌که ظاهر مشابهی دارند ولی هویت و عملکرد آن‌ها بسیار متفاوت است.

چرا روشنفکران با سرمایه‌داری مخالفت می‌ورزند؟

رابرت نازیک: شگفت‌آور است که روشنفکران، در مقایسه با گروه‌های دارای پایگاه اجتماعی – اقتصادی مشابه، به میزان و نسبت بیشتری با «سرمایه‌داری» مخالفت می‌ورزند. از این رو، به لحاظ آماری، روشنفکران، خلاف‌آمد قاعده به حساب می‌آیند. البته همه‌ی روشنفکران، چپ‌گرا نیستند. عقاید آن‌ها نیز، هم‌چون دیگر گروه‌ها، دارای یک منحنی توزیع است. با این تفاوت که منحنی توزیع آن‌ها جابه‌جا شده و تقارن آن به طرف چپ‌گرایی سیاسی به هم خورده است.

روشنفکری در ایران، کنش یا انزوا؟

دکتر علی میرسپاسی: به نظر من مشکلی که امروز در نگاه برخی روشنفکران ما وجود دارد این است که خود را کاملا از جامعه جدا کردند و کمکی برای باز شدن فضا و دموکراتیزه شدن جامعه نمی‌کنند. درواقع فضای جامعه‌ی روشنفکری ایران، مانعی دربرابر باز شدن بیشتر فضا شده است و البته بیشتر از اینکه مانع باشند، کمکی جدی درجهت بهبود وضعیت نمی‌کنند. به نظر من جامعه‌ی روشنفکری ایران امروز با این دشواری مواجه است و از این نظر، این جامعه، دچار بحران درونی است.

دفاع شرقی از آزادی و حقوق بشر غربی

آمارتیا سن، ترجمه‌ی سعید صحرایی: آزادترین کشورها، توسعه یافته‌ترین کشورها هستند و آزادی یک شرط لازم برای توسعه است. توسعه، هم‌پایه‌ی آزادی است و بی‌گمان در جوامعی نمود پیدا خواهد کرد که برخوردار از یک‌سری آزادی‌ها باشند. در آینده‌ی دور، زمانی که مردم به رویدادهایی که در قرن بیستم رخ داده می‌نگرند، به سختی می‌توانند ظهور دموکراسی را به عنوان بهترین شکل مورد قبول حکومت، مهم‌ترین رویداد این قرن ندانند.

مدرن ارتجاعی!

محمد برقعی: در حالی که حدود نیمی از مردم پیشرفته‌ترین و دموکراتیک‌ترین کشور جهان، با مساله‌ی رابطه مستقیم با خداوند تفاهم دارند، آن هم رابطه‌ای که محدود به الهام قلبی نیست بلکه سخن از رابطه‌ی مستقیم با خدا و حکایت از حلول ذات خداوند در وجود فرد مومن و حرف زدن با او است؛ چه کسانی و چه جوامعی را می‌توان «مرتجع» خواند و کدام جامعه را می‌توان «مدرن» به شمار آورد؟

گسترش اروپا و سکولاریسم

ابراهيم ابو ربيع، ترجمه‌ی داریوش محمدپور: ورود سکولاريسم به جهان عرب تحت شرايطی رخ داد که برای رشد درونی آن مساعد بود. چنان‌که سمیر احمد متذکر شده است، هر چند مشخصه‌ی جهان عربِ ما قبل استعمار چندين حالتِ همزيستانه‌ی توليد بود، هم عربی‌گرايی و هم اسلام‌گرايی ويژگی‌های قوی و يکريختی به خاور ميانه و شمال آفريقا داد که تا حدود زيادی توسط يک طبقه‌ی حاکم تجاری شکل گرفته بودند.

سکولاریسم و مخاطراتِ آن: بحث‌های اخیر در جهان عرب

ابراهيم ابو ربيع، ترجمه‌ی داریوش محمدپور: در روزگارِ نوپدیداری دینی جهانی، آیا نخبگان سیاسی عرب می‌توانند یک صدای معترض دینی را که پیروانی عظیم در میان توده‌ی مردم دارد تحمل کند؟ چرا ایجاد یک جامعه‌ی مدنی تازه در جهان عرب، که اسلام‌گرایان هم در آن مشارکت کامل داشته باشند، محال به نظر می‌رسد؟ چرا دولت، در جهان عرب به خشونت و محبوس کردن اسلام‌گراها برای محدود کردن آن‌ها متوسل شده است؟

ديدگاه‌های فلسفی عربِ معاصر درباره‌ی سکولاريسم

ابراهيم ابو ربيع، ترجمه‌ی داریوش محمدپور: اگر چنان‌که بسیاری از اندیشمندانِ‌ مسلمانِ محافظه‌کار در طی سال‌ها استدلال کرده‌اند، بگویید که جدایی دولت از دین برای اسلام مضر است، در بهترین حالت ادعایی است نخوت‌آمیز. این جدایی در تاریخ مسلمانان از همان آغاز یک واقعیت بوده است. فکر می‌کنم مهم است که یک بینش سکولاریستی را پرورش دهیم که مدافع باور دینی باشد، یعنی جنبه‌ی خداباور دین. بدون چنین رهیافتی، دشوار بتوان اسلام را در امان داشت و آن را از ملعبه‌ شدن در عرصه‌ی سیاست حفظ کرد.

درس‌های مشروطه برای روشنفکران امروز

نیک‌آهنگ کوثر: رامین جهانبگلو، استاد دانشگاه تورنتو کانادا از جمله کسانی است که روی نقش روشنفکران در انقلاب مشروطه تاکید بسیاری می‌کند. او می‌گوید: « البته من با کلمه‌ی جبر تاریخی خیلی موافق نیستم. برای این‌که فکر می‌کنم طبیعتاً یک شرایط فرهنگی، سیاسی و اجتماعی بوده که موجب شده انقلاب مشروطه اتفاق بیفتد. به هرحال اهداف انقلاب مشروطه مبارزه با اهداف سیاسی خودسرانه‌، برای محدود ساختن سلطنت قاجار، و ایجاد دولت قانونی از طریق ایجاد نظم حقوقی و دادگستری‌، و بالاخره نگارش قانون اساسی بود. بنابراین نقش روشنفکران هم خیلی مهم می‌‌شود.»

پروژه‌ی جنگ‌طلبانه «معادل‌سازی اسلام و فاشيسم»

پروفسور محسن مسرت، برگردان احمد احقری: برای پر کردن این خلاء، جنگ‌طلبان در واشنگتن و اورشلیم، به مدد آژانس‌های تبلیغاتی خود به کاربست یک استراتژی عمیقاً احساسی و عوام‌فریبانه دست زده و طرح خطر «اسلامو فاشیسم» و وقوع یک هولوکاست دوم را بر دیوار نقاشی می‌کنند. آن‌ها با استفاده از این واژه نو می‌خواهند به دنیا تلقین کنند که اسلام، تبلور فاشیسم زمان حال در جهان است و درگیری با کشورهای اسلامی و به ویژه آن‌ها که در مقابل آمریکا و اسرائیل عرض‌اندام می‌کنند، یک اقدام ضد‌فاشیستی است.

بی‌معیاری و بی‌اصولی سیاسی

اکبر گنجی: اصلاح‌طلبان هیچ‌گاه روشن نمی‌کنند که در صورت وقوع چه حوادث و رویدادی‌ در انتخابات شرکت نخواهند کرد. وقتی در اقدامی (انتخابات مجلس هفتم و هشتم) که خود «کودتای پارلمانی» می‌خوانند، شرکت می‌کنند و مردم را هم دعوت به شرکت در همان «کودتای پارلمانی» می‌کنند، پس تهدید به عدم شرکت معطوف به چه نوع انتخاباتی است؟ به تعبیر دیگر، وقتی مشارکت در کودتا مشروع است، مشارکت در چه نوع انتخاباتی ‌نامشروع است؟

مملکت‌داری با سیاست استخاره‬

اکبر گنجی: وضعیت نابسامان سیاسی- اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی موجب شده است تا بسیاری از علما با فرایند امام زمانی کردن سیاست به مخالفت برخیزند و آن را اهانت به امام زمان تلقی کنند. مومنان می‌پرسند چگونه می‌توان مدعی شد که تدبیر امور کشور به دست امام زمان است و در عین حال میلیون‌ها تن معتاد و تعداد زیادی تن‌فروش‌اند. مگر امکان دارد ‌مدیریت امور با امام زمان باشد و روزی ‌چهار - پنج ساعت برق برود؟

حکایت دو مسیر اسلامِ امروز

آصف بیات، ترجمه‌ی هادی نیلی: در کتاب «دموکراتیک کردن اسلام»، نظر من این است که مسأله‌ای که به طور مداوم مطرح می‌شود این نیست که آیا اسلام با دموکراسی در تضاد هست یا نیست (که این، خودش مبحثی پیچیده است)، بلکه سؤال این است که چگونه و در چه شرایطی مسلمانان می‌توانند اسلام را پذیرای دموکراسی کنند.

پاورقی های ديدگاه‌های فلسفی عربِ معاصر درباره‌ی سکولاريسم

1 For a comparative study of secularism, see Nur Yalman, “On Secularism and its Critics: Notes on Turkey, India, and...

پاورقی‌های بخش دوم از فصل سوم ديدگاه‌های فلسفی عربِ معاصر درباره‌ی سکولاريسم

70 Anderson summarizes Western expansion into the Third World in the following manner, “The Portuguese and Spaniards arrived in the...

آیت‌الله دیباجی: علمای معتدل را برابر افراطیون تقویت می‌کنیم

سراج‌الدین میردامادی:‌ شورای جهانی فقه اسلامی پنج‌شنبه گذشته، در هتل هیلتون پاریس اعلام موجودیت کرد. این شورا در نشست آغازین خود با حضور شش تن از فقهای شیعه و سنی به بحث و بررسی مسایل دنیای اسلام ‌پرداخت. آیت‌الله سید ابوالقاسم دیباجی، روحانی شیعه ایرانی‌تبار از کویت که دبیرکل این شورا است به سوال‌های زمانه در این باره پاسخ گفته است.