اقتصاد

«سقوط اقتصادی، ربطی به بحران سیاسی ندارد»

مریم محمدی:یکی از بحث‏هایی که این روزها در رسانه‏های ایرانی، در داخل و خارج از کشور طرح می‏شود، نگرانی در مورد زیان‏های اقتصادی ناشی از اعتراضات عمومی و حضور مردم در کوچه و خیابان‏ها است. این خسارات و تبعات آن، واقعا در چه حدی بزرگ هستند؟ و چگونه باید با آن مواجه شد؟ دکتر کمال اطهاری اقتصاد دادن و استاد دانشگاه میگوید شرایط پیش از انتخابات، خود، خبر از سقوط اقتصادی می‏داد.

«در مجلس هشتم، ظرف پنج روز بودجه تصویب می‌شود»

مریم محمدی: بیش از یک سال است که دولت نهم در مورد «طرح تحول اقتصادی» که محور آن هدف‏مند کردن یارانه‏ها شمرده می‏شد، تبلیغ و تلاش کرده است. این طرح از جانب رییس جمهور جراحی اقتصادی و گامی موثر در راه حل مشکلات اقتصادی و نیز بهبود معیشت مردم قلمداد می‏شد. به طوری که در خرداد ماه سال جاری از جانب «فن‏آوری اطلاعات مرکز آمار ایران» سایتی به نام «پایگاه اطلاعاتی هدف‏مند کردن یارانه‏ها» رسما راه‏اندازی شد. در این مورد، با آقای محمد رضا خباز و نیز دکتر حسین عبده تبریزی گفت‏گوهایی داشته‏ام.

تأثیر تصمیم کمیسیون تلفیق بر پرداخت یارانه‌های نقدی؟

مریم محمدی: علاوه بر کمیسیون برنامه و بودجه، کمیسیون اقتصادی مجلس و کمیسیون تلفیق که همواره در مقطع رسیدگی به بودجه تشکیل می‌‏شد، این‏‌بار کمیسیون ویژه‏‌ی بررسی طرح تحول اقتصادی نیز تشکیل و دست‏‌اندر کار بودجه‏‌ی ۸۸ است. در آخرین خبری که منتشر شد، آمده بود که کمیسیون تلفیق پذیرفت درخواست رییس جمهور را در مورد لحاظ کردن طرح تحول در لایحه‏‌ی بودجه، در نظر بگیرد. البته به جای سی و چهار هزار میلیارد تومان که پیشنهاد رییس جمهور بود، با رقم بیست هزار میلیارد تومان موافقت کرده است. در این زمینه با آقایان دکتر پدرام سلطانی، عبدالرضا ترابی، و دکتر مصطفی کواکبیان گفت و ‏گو کرده‌ام.

«فروش پنج درصد سهام، خصوصی‌سازی نیست»

مریم محمدی: فروش سهام «بانک ملت» به عنوان فروش اولین بانک دولتی در ایران، و همچنین خبر رشد مطالبات معوق بانک‏‌های دولتی و خصوصی، در زمره‏‌ی اخبار با اهمیت اقتصادی‌، در بخش اخبار اقتصادی اکثر رسانه‏‌های ایران قرار داشت. رییس سابق اتاق بازرگانی تهران در این باره می‌گوید: «این یک نوع خبررسانی نادرست است. وقتی می‏توان گفت بانک خصوصی شده که ۵۱ درصد آن به بخش خصوصی واگذار شود. وقتی تنها پنج درصد از سهام بانک ملت عرضه شده، نیمی از سهام آن فروخته شده، یعنی دو و نیم درصد از بانک ملت، عملاً در معامله‌‏ی روز پنج‌شنبه فروخته شده است.»

«قلبم را گاز بزن ولی نانم را گاز نزن»

مریم محمدی:‌ بحث‏های سیاسی عمدتا با مسایل اقتصادی گره خورده‏اند. این برنامه، به بررسی مشکلات اقتصادی جامعه و تاثیرات احتمالی آن در نتایج انتخابات آتی ریاست جمهوری، اختصاص دارد. دکتر کمال اطهاری، کارشناس اقتصادی اقتصاد شهری در گفت ‌و گو با زمانه می‌گوید:‌ «خط فقر در جامعه‏ی ایران یک تا دو دهک خانوار پایین جامعه‏ی ما را دربر می‏گیرد. تا حدود سه سال پیش، یک دهک را دربر داشت. اما با نرخ تورمی که به خاطر اعمال سیاست‏های غلط، این مدت نصیب جامعه شد، خط فقر مطلق به دو دهک تسری پیدا کرده است.»

«دولت نشان داده که تابع مجلس و قوانین نیست»

مریم محمدی:‌ روز شانزدهم بهمن ماه ۱۳۸۷، در مجموعه‏ی اخبار مربوط به مجلس شورای اسلامی آمده بود که: گزارش دیوان محاسبات مربوط به تفریق بودجه‏ی سال ۱۳۸۵ به مجلس ارائه و در آن نشان داده شده است که یک میلیارد دلار مازاد فروش نفت، به خزانه‏ی کشور واریز نشده است. اکبر اعلمی، در گفت‌وگو با زمانه می‌گوید: «این دولت نشان داد که خیلی تابع مجلس و قوانین، ضوابط و مقرارت نیست. حتی در رابطه با سفرهای استانی هم ایرادی که می‏گرفتیم، این بود که در این سفرها وعده‏هایی خارج از مصوبات مجلس به مردم داده می‏شود.»

«برداشت از بودجه‏‌ی عمرانی، گرفتن آینده‏‌ی کشور»

مریم محمدی: هفته‏‌ی گذشته، بودجه‌‏ی سال ۸۸ دولت نهم به مجلس ارائه شد. به این ترتیب، مجلس برای بررسی این بودجه فقط دو هفته زمان در اختیار دارد. دکتر جمشید اسدی در این باره در گفت و گو با زمانه می‌گوید: «‌در زمانی که قیمت نفت بالا بود، بودجه‏‌ی دولت گرفتار کسری شد. ریز بسیاری از مواد بودجه مثل گذشته به مجلس نیامده و آن‌‏ها را به ‏طور کلی به مجلس ارائه کرده‌‏اند. هم‌چنین معنی عمده‌‏ی برداشت از بودجه‏‌ی عمرانی و تخصیص ‏‏‏آن به بودجه‌‏ی جاری، از میان بردن آینده‏‌ی یک کشور است.»

«قیمت نفت هرچه باشد، باید صادر شود»

نیک‌آهنگ کوثر: بحران کاهش قیمت جهانی نفت وارد مرحله‌ی جدیدی شد. بهای نفت خام در بازارهای جهانی با حدود شش درصد کاهش، به کم‌ترین رقم در چهار سال گذشته رسید. دکتر فرزین رجایی‌فر، تحلیل‌گر و کارشناس نفت معتقد است: «در جایی نوشته شده بود اگر قرار باشد نفت به پنج دلار هم برسد، درِ نفت را می‌بندیم و نمی‌گذاریم صادر شود. اگر چاه نفت بسته شود، آن چاه نفت دیگر قابل بهره‌برداری نخواهد بود. قیمت نفت هرچه باشد، باید استخراج و صادر شود.»

عزت‌الله‌ سحابی: اقتصاد درون‌زا، شعار است

مریم محمدی: در حالی که چهره‌های شاخصی نظیر هاشمی‌رفسنجانی، رییس ‌مجمع ‌تشخیص‌ مصلحت نظام و محمد خاتمی، رییس‌ جمهور پیشین و تعدادی ازشخصیت‌های روحانی به برنامه‌های اقتصادی دولت نهم حمله کرده و آن را اقتصاد «گداپروری» و «اقتصاد صدقه‌پروری» نامیده‌اند، آقای احمدی‌نژاد در حملاتی به همین ترتیب آنان را بی‌خبر از مشکلات مردم و تنها نگران حزب و سازمان و دسته‌ی خود نامیده است. حول این بحث‌ها با آقایان عزت‌الله‌ سحابی، اولین ‌رییس سازمان برنامه‌ و بودجه در دولت موقت و همچنین محمد‌رضا بهزادیان، رییس‌ سابق اتاق بازرگانی تهران گفت و گو کرده‌ام.

نامه اقتصاددانان؛ تئوریک یا راهبردی برای کشور؟

مریم محمدی: روز شنبه سومین نامه‌ی سرگشاده در مورد اوضاع اقتصادی کشور از جانب ۶۰ تن از اقتصاددانان و اساتید رشته‌ی اقتصاد از دانشگاهای مختلف کشور خطاب به رییس‌جمهور و مجلس شورای اسلامی انتشار یافت. اما این نامه در مواردی به انتقاد اقتصاددانانی مواجه شد که معتقد بودند این برخوردهای نظری و تئوریک با مسأله‌ی اقتصادی کارگشا نیست. در همین رابطه با دکتر بهروز هادی زنوز از اقتصاد‌دانان امضا‌کننده، و دکتر بهمن‌ آرمان، استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی گفت و گو کرده‌ام.

«همه‌ی بانک‏های ایران ورشکسته هستند»

مریم محمدی: بسیاری از کارشناسان اقتصادی معتقد بودند ایران به علت این انزوای اقتصادی، می‏تواند از تأثیرات بحران اقتصادی جهانی در امان باشد. محمد‌رضا بهزادیان، رییس سابق اتاق بازرگانی ایران در گفت و گو با زمانه در این باره می‌گوید: «اگر این واکسینه شدن، به این معنا بوده است که ورشکستگی بانک‌های ایران - چون جزیره‌ی جدایی هستند ‌- اتفاق نیفتاده است، بله؛ واکسینه است. همه بانک‌های ایران، دولتی هستند و چون دولت پشت آن‌ها بوده است، ورشکست نشده‌اند. البته اگر درستش را بخواهید، همه بانک‌های ایران ورشکسته هستند.»

«کاهش قابل توجه صادرات ایران به اروپا»

مریم محمدی: روز دوشنبه ۲۹ مهرماه، در تهران «جشن ملی روز صادرات»، با حضور آقای احمدی‏نژاد، رییس جمهور، آقای میرکاظمی، وزیر بازرگانی و روسا و اعضای اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران برگزار شد و در آن از ۵۰ شرکت صادر‌کننده‏ی موفق تقدیر شد. به بهانه‏ی برگزاری این مراسم در تهران، با آقای دکتر پدرام سلطانی، عضو هیات مدیره‏ی اتاق بازرگانی و صنایع و معادن تهران که در این جلسه‏ شرکت داشته است، و هم‏چنین آقای دکتر مهرداد عمادی، مشاور اقتصادی اتحادیه‏ی اروپا گفت و گو کرده‌ام.

آیا پیش‌بینی مارکس محقق می‌شود؟

مریم محمدی: شش سال پس از آخرین بحران اقتصادی در سال ۲۰۰۱، جهان سرمایه‌داری به معنای وسیع‌تر وارد یک بحران اقتصادی شده است که با سرعت چشم‌گیری هویت جهانی یافته است. آیا این همان مرحله‌ی زوال سرمایه‌داری نیست که مارکس پیش‌بینی کرده است؟ از این زاویه، با دکتر جمشید اسدی، اقتصاددان و مدافع بازار آزاد سرمایه‌داری، و هم‌چنین دکتر مرتضی محیط، محقق و مدافع اقتصاد سوسیالیستی در آمریکا گفت ‌و گو کرده‌ام.

«تحریم، مانع فرصت طلایی فروش گاز ایران به اروپا»

مریم محمدی: در روزهای گذشته تهران میزبان برگزاری کنفرانسی تحت عنوان صادرات گاز ایران بود. نکته قابل توجه در این کنفرانس حضور شرکت‌های معتبر اروپایی نظیر توتال فرانسه، OMV اتریش و برخی دیگر از شرکت‌های نفت و گاز اروپایی و منطقه‌ای بود. با توجه به خبرهای دائمی در مورد تشدید و ادامه تحریم‌های اقتصادی علیه ایران و منعی که این شرکت‌ها برای حضور در پروژه‌های ایرانی دارند، سؤال‌های متعددی به وجود می‌آید که در مورد آن‌ها با دکتر بهمن آرمان، عضو هبأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در تهران و دکتر مهرداد عمادی، استاد دانشگاه و مشاور اقتصادی اتحادیه اروپا در زمینه انرژی در لندن گفت و گو کردم.

«بهمنی هم با سیاست‏های جدید مخالفت می‌کند»

مریم محمدی:‌ سال گذشته آقای مظاهری در حالی ریاست کل بانک مرکزی را از ابراهیم شیبانی تحویل گرفت و دیروز این سمت را به محمود بهمنی واگذار کرد. به گفته‏ی کارشناسان، محمود بهمنی، به لحاظ سیاست‏های اقتصادی، بیشتر با مظاهری هم‏گام است تا دولت آقای احمدی‏نژاد. در مورد گفته‌های مظاهری و احمدی‌نژاد در مراسم تودیع و معارفه رؤسای قدیم و جدید بانک مرکزی، با محمد طاهری و حسن شمشیری، دبیران سرویس اقتصادی مجله شهروند امروز و روزنامه سرمایه گفت‏ و گو کردم.

«دولت، برای کاهش تورم، حتی تلاش هم نمی‌کند»

مریم محمدی: بر پایه آمارهای رسمی بانک مرکزی، در سه سال گذشته شاهد افزایش نرخ تورم بوده‌ایم؛ به نحوی که در در ۱۲ ماه منتهی به اردیبهشت‌ امسال، این نرخ به ۱۹.۸ درصد رسیده است. دکتر سعید شیرکوند در گفت و گو با زمانه در این باره می‌گوید: «اگر دولت در سال ۸۷ حتی بخواهد سیاست انقباضی را اجرا کند که تورم را مهار کند، بالاخره پدیده‌ی مربوط به افزایش نقدینگی در سال گذشته، امسال گریبان‌گیر دولت خواهد بود و لذا کاهش نرخ تورم در سال ۱۳۸۷ یک امر بسیار مشکلی خواهد بود. اما ما حتی قرینه‌ای را هم مشاهده نکردیم که دولت سیاست انقباضی را دنبال کرده باشد.»

«اقتصاد ایران، ظرفیت حذف یارانه‌ها را ندارد»

مریم محمدی: دکتر جمشید اسدی، استاد دانشگاه درباره‌ی وضعیت کنونی اقتصاد ایران می‌گوید: «در اقتصاد دولتی ما، زور مدیران اقتصادی که مدیران بنگاه‌های اقتصادی دولتی هستند، فقط به دستمزد کارگر می‌رسد. ‌چون در مورد قیمت بنزینی هم‌ که ما وارد می‌کنیم،‌ نمی‌توان چانه زد. فقط می‌شود کارگرهای قند هفت‌تپه را به اعتصاب بیست روزه فرستاد‌، فقط می‌شود معلم‌ها را به خیابان کشاند. چون زور به آن‌ها می‌رسد و هر کسی هم مثل کارگرهای شرکت واحد به دستمزدش اعتراض بکند، او را به خاطر احتمال سرنگون کردن نظام در زندان می‌اندازند.»

«انحصار قدرت اقتصادی، معضل این نظام را حل نمی‌کند»

نیک‌آهنگ کوثر: اقتصاد، یکی از چالش‌های مهم پیش روی اصول‌گرایان در مجلس هشتم در آینده نزدیک خواهد بود. یک‌دستی نسبی مجلس هفتم با دولت نتوانست، مشکل زیادی را حل بکند و بر مشکلات هم افزود. در حال حاضر بسیاری از سران نظام معتقد هستند که باید تغییرات مهمی در ساختار اقتصادی ایران صورت بگیرد. در همین رابطه با دکتر کاوه احسانی، استاد دانشگاه ایلی‌نویز در شهر شیکاگو گفت و گو کردم.

«طرح ادغام بانک‌ها، فرصت برای رانت‌خواری»

مریم محمدی: چند روز پیش، انتشار گزارشی از پیش‌نویس طرح ادغام هشت بانک دولتی در یکدیگر و تبدیل مجموعه آن به بانک قرض‌الحسنه در خبرگزاری‌های کشور، چالش‌های جدیدی را بر سر سیاست‌های اقتصادی دولت نهم موجب شد. در مورد مضمون این طرح و مکانیسم عمل احتمالی آن در اقتصاد کشور با دکتر سعید شیرکوند، معاون وزیر اقتصاد در دولت محمد خاتمی گفت‌وگو کردم و ارتباط این پروژه را با سیستم بانکداری اسلامی در مصاحبه با دکتر ابوالحسن بنی‌صدر، رییس‌جمهور سابق کشور جویا شدم.

«در دوره احمدی‌نژاد به بی‌بند و باری اقتصادی برگشته‌ایم»

نیک‌آهنگ کوثر: محمود احمدی‌نژاد از نخستین روزهای ورود به رقابت های انتخاباتی سال ۱۳۸۴، مدعی حمایت از اقشاری بود که در طول دوره‌های سازندگی و اصلاحات، بهره‌ی اقتصادی چندانی نبرده بودند. دکتر کاوه احسانی، استاد دانشگاه ایلینوی آمریکا در گفتگو با رادیو زمانه می‌گوید: «به نظر من اصلاً سیاست‌های اقتصادی آقای احمدی‌نژاد کمکی به اقشار ضعیف‌تر جامعه نکرد و سیاست‌های پوپولیستی‌شان با شکست مواجه شده است.»