فرهنگ و هنر

«سخن از هایده»؛ بیست سال پس از او

انتشار مستند «سخن از هایده» با بیستمین سالروز درگذشت نابهنگام این هنرمند محبوب ایرانی همراه شد. پژمان اکبرزاده، سازنده مستند، از عدم پشتیبانی ایرانیان از چنین پروژه‌هایی گلایه می‌کند و می‌گوید: «این مسئله، ادامه چنین پروژه‌هایی را در غربت ناممکن می‌کند.» رویکرد بی‌پروای او در این مستند برایش بی‌دردسر هم نبوده؛ می‌گوید: «در پی نمایش فیلم در لوس‌آنجلس عده‌ای در تالار می‌گفتند: این پسر را جمهوری اسلامی فرستاده تا چهره هایده را مخدوش کند؛ در شب نمایش فیلم در آنجا نیز تنها عضو حاضر از خانواده، سهیل، نوه هایده بود.»

«دختران بوتیکی» اخلاق ندارند

ترجمه‌ی ونداد زمانی: فیلم «خوکچه‌ها» اثر رابرت گلینسکی، به روی پرده‌ی سینماهای کشورش خواهد رفت. داستان این فیلم درباره‌ی نوجوانان لهستانی است که در اطراف مرز مشغول خودفروشی هستند. هم‌زمان با آن، فیلم دیگری با عنوان «دختران بوتیک» به کارگردانی کاترازینا روزلونیک، درباره‌ی دختران نوجوانی است که حاضرند تن به هر کاری دهند تا دست‌شان برای خریدن لباس‌ها و وسایل مد روز باز باشد.

نقاشی‌های شوق‌آور برای جنبش آزادی‌خواهی

پانته‌آ بهرامی: سهیل توکلی واقعیت‏های تلخ زندان، شکنجه، تجاوز و درگیری‏های خیابانی را در فرم رنگ‏های شاد نشان می‏دهد. این تضاد به تحمل بیننده و ظرفیت‏های انسانی برای ادامه‏ی مشاهده‏ی اثر کمک می‏کند. او معماری را برای انتقال پیام‏های اجتماعی ناتوان یافته و به نقاشی روی آورده. با او درباره‌ی نقاشی‌ها و ویدئوهایش گفت‌وگو کرده‌ام.

اوکی‌یوئه، نقاشی‌های جهان گذران

مهرداد علی بابایی: با افزایش جمعیت شهرها و قدرت گرفتن طبقه نوپای شهرنشینان ژاپن در قرن هفدهم، نوعی نقاشی چاپی که می‌شد آن را با استفاده از قالب‌های چوبی به تعدادی زیاد منتشر کرد، رونق گرفت. این نقاشی‌های باسمه‌ای را «اوکی‌یوئه» می‌نامیدند. اوکی‌یوئه در واژه به معنی نقاشی‌های جهان گذران بود. نقاشی‌هایی که به «این جهان» می‌پرداختند و از زیبایی‌های زودگذر آن سخن می‌گفتند.

«تائو» یعنی آرامش

پانته‌آ بهرامی: نام سازی که «آلان کوشان»، آهنگ‌ساز و نوازنده، ساخته «تائو» به معنی آرامش است اما از آن به جای آرامش، انرژی بیرون می‌تراود. او توانایی نواختن هزار و دویست نت در دقیقه را دارد. این یک رکورد جهانی است که تنها چهار نوازنده‌ی درامز، هم‌رده‌ی او در این توانایی قرار دارند. با او به گفت‌وگو نشسته‌ام.

کشتی نوح آمریکایی و دین‌ستیزی

مهدی عبدالله‌زاده: رولند امریش - که یکی از فیلم‌سازان صاحب‌نام دراین ژانر است - در ساخت ۲۰۱۲ از کن فیکون، ترک‌خوردن و زیر-و-زبر-شدن زمین و زلزله‌ها و جابه‌جایی دریاها که در داستان نوح در کتب مقدس آمده الهام می‌گیرد تا آخرالزمان را با قصه‌ی خودش و به شیوه‌ی خودش و در دنیای امروزی به تصویر بکشد.

مبارزه برای صلح به سبک جان لنون

فروغ.ن. تمیمی: موزه تاریخ آمستردام به مناسبت بزرگداشت انقلاب فرهنگی و ضد اتوریته جوانان و زنان دهه‌ی ۶۰ و ۷۰، نمایشگاهی از فیلم و تصویر ترتیب داده است. این نمایشگاه به تحولات جنبش فرهنگی و دانشجویی دهه ۶۰ در هلند پرداخته است. برای بسیاری که آن وقایع را شخصا تجربه کرده و در تظاهرات دانشجویی و اشغال دانشگاه آمستردام شرکت داشتند فرصتی استثنایی فراهم شده تا به گذشته‌های دور و جوانی خود بر گردند.

رقص قرمز در طبیعت

پانته‌آ بهرامی: سیما عمید نقاشی را از ۱۳ سالگی شروع کرد و یک‌سال قبل از انقلاب ۵۷ برای ادامه‌ی تحصیل به آن‌سوی مرزها آمد. آثارش طیفی درخشنده، مملو از رنگ است. رنگ‌هایی که محصور از شادی حیات و زندگی است. مجموعه‌ای از نقاشی‌های او در نمایشگاه گروهی به نام «دریچه‌ای از آلفا تا اومگا» در گالری «آمستردام ویتنی» در کنار سایر هنرمندان آمریکایی در نیویورک به نمایش درآمد.

چهارمین جشنواره فیلم‌های ایرانی در هلند

شهر زندام از ۱۸ دسامبر به مدت سه روز میزبان فیلم‌های ایرانی خواهد بود. این جشنواره سالانه، در این دوره دربرگیرنده‌ی بیش از بیست فیلم است و توسط قادر عبدالله، نویسنده سرشناس ایرانی مقیم هلند گشایش خواهد یافت. در سالی که با سی‌امین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در ایران همزمان شده، محتوای این جشنواره به مسایل انقلاب و فضای سیاسی ایران گرایش بیشتری پیدا کرده است؛ موسیقی نیز در برنامه‌های امسال جشنواره جایگاه ویژه‌ای دارد.

محدودیت‌هایی که به خلاقیت پا می‌دهند

پانته‌آ بهرامی: پیوند هنر و دموکراسی مقوله‌ای به اندازه‌ی هنر قدیمی است. دید کلی به مقوله‌ی هنر به‌منزله‌ی نیروی اجتماعی است که می‌تواند به بهترین صورت به خلاقیت بشر مادیت دهد. از سوی دیگر بستر سیاسی شکل‌گیری اثر هنری موضوعی جدی و قابل بحث است. چندی پیش جشن‌واره‌ای ویدئویی در آمریکا با موضوع دموکراسی برگزار شد که از میان ۶ نفر برگزیده‌گان آن یک جوان ایرانی به‌نام رودین حمیدی جلب‌توجه می‌کرد. گفت‌وگویی با او داشتم.

«هنرمند، آزادترین انسان‌ها است»

پانته‌آ بهرامی: جایزه‏ی «جادوی ایران»، جایزه‏ای نوپا است که هنرمندان جوان ایرانی را کشف و به دنیای جهانی هنر معرفی می‏کند. اواخر شهریور ماه سال جاری اسامی شش هنرمند راه‏یافته به جایزه‏ی نوپای جادوی ایران اعلام شد. شش هنرمندی که می‏توان آن‏ها را در زمره‏ی هنرمندان نسل جوان هنر معاصر ایران دانست که با راه یافتن به مرحله‏ی نهایی این مسابقه از میان ۱۲۰ هنرمند، آثارشان به تمامی دنیا شناسانده می‏شود.

مستـنـد از هنر رو به نابـودی در ایران

پژمان اکبرزاده: «کار سرکوب می‌شود، تا این که دیده شود!» این گلایه‌ی الهام اسدی، سازنده مستند فرش دستباف ایرانی از فضای کار در داخل ایران است. چهار فیلم ایرانی در برنامه‌های امسال جشنواره فیلم‌های مستند آمستردام حضور دارند. یکی از آن‌ها فیلمی است به نام «پوت» ساخته‌ی الهام اسدی، از تهران. او به مراحل پدید آمدن فرش‌های دستباف در گوشه و کنار ایران پرداخته و شرایط نامناسب هنرمندان این حوزه. هنرمندانی که به گفته الهام اسدی « ناشناس‌اند و برای زنده‌ نگهداشتن این هنر، تا پای جان در تلاش‌اند.»

ایرانیان در ایدفا

بیست و دومین جشنواره جهانی فیلم‌های مستند آمستردام (IDFA) از نوزدهم تا بیست و نهم نوامبر در پایتخت برپا خواهد شد. در جشنواره امسال چهار مستند از فیلمسازان ایرانی به نمایش درخواهد آمد.:

نور را در پستوی خانه نهان باید کرد

پانته‌آ بهرامی: سیا ارمجانی در ابتدای دهه‏ی ۶۰ میلادی، در سن ۲۱ سالگی ایران را ترک گفت و به تحصیل در فلسفه و نقاشی پرداخت. شهرت سیا ارمجانی اما بیشتر به واسطه‏ی مجسمه‏هایش هست. دغدغه‏ی کاری او زیبایی‏ شناسی و گفت‏وگو در فضاهای عمومی است. گزارشی تهیه کرده‌ام از نمایشگاه آثار او با نام «کشتار در تهران» که در نیویورک برگزار شده است.

سرشار از تخیلات عجیب و غریب

ترجمه‌ی ونداد زمانی: آقای گریملین از آن دسته از نقاشان است که گویی با قلم نقاشی در دست متولد شده‌اند. هنوز ۱۵ ساله نشده بود که به اتفاق دوست نقاشش استودیوی کوچکی را در شهرشان زنکائو، برای خود دست و پا کرده بودند. آن‌ها در استودیوی محقرشان نه تنها نقاشی می‌کردند و بر روی کار هنرمندان مورد علاقه‌شان، کپی تمرینی می‌کشیدند؛ بل‌که آن‌جا را تبدیل به یک فضای آزاد کرده بودند.

«به عنوان هدیه، معالجه‌ام را رایگان انجام دادند»

مریم محمدی: عزت‏الله انتظامی، هنرمند پرسابقه‏ی تئاتر و سینمای ایران که به علت عارضه‏ی قلبی در بیمارستان بستری شده بود، به سلامت به خانه برگشت. آقای انتظامی با فیلم «گاو»، استعداد خود را در سینما به نمایش گذاشت و در آستانه‏ی ۸۵ سالگی، هم‏چنان با قدرت و زیبایی، به نقش‏آفرینی در سینمای ایران ادامه می‏دهد. با خشنودی از خبر سلامت مجدد آقای انتظامی، با او گفت‏وگویی کرده‌ام.

شاعران و شهرت جوان‌مرگی

ونداد زمانی: ۲۰۰ سال از مرگ زودرس ادگار آلن پو می‌گذرد. این شاعر و داستان‌نویس آن‌قدر در نوشیدن مشروب افراط کرد که وقتی برای درمان ناشی از بدمستی‌های پی در پی‌اش به بیمارستان آورده شد، در جواب کادر درمانی که به او وعده آمدن دوستانش را داده بودند گفت: «بهترین کاری که دوستانم می‌توانند برایم انجام دهند این است که گلوله‌ای به مغزم شلیک کنند».

«معنا در گروه شمس نقش اساسی دارد»

پانته‌آ بهرامی: کیخسرو پورناظری از پایه گذاران گروه شمس است. وی که شاگرد استاد کلنل وزیری و درویش‌خان بوده؛ پس از سه سال تحصیل در رشته‌ی مهندسی به ترک این رشته پرداخت و به دانشکده‌ی هنرهای زیبا رفت. پورناظری پس از انقلاب به تحقیق در مورد تنبور پرداخت و برای اولین بار در تاریخ موسیقی شروع به ساختن قطعاتی برای تنبور کرد. کیخسرو پورناظری در مورد گزینش نام شمس برای گروهش می‌گوید: «به خاطر نام مبارک حضرت شمس تبریزی این نام را انتخاب کردیم.»

«جان مریم محمد نوری، به خوانندگی علاقه‌مندم کرد»

ایرج ادیب‌زاده: فصل تازه‌ی اپرا در ایتالیا در فلورانس و در چند شهر دیگر این کشور آغاز شد. در شهر پراتو این کشور، اجرای جدیدی از اپرای مشهور «مادام باترفلای» یا «پروانه» اثر «جیاکومو پوچینی» آهنگساز برجسته‌ی ایتالیایی به صحنه آمد. در این اجرا، بهرام تاج‌آبادی خواننده‌ی ایرانی در نقش اصلی «شارپلس» بازی کرد. در همین زمینه گفت و گوی کوتاهی با بهرام تاج‌آبادی کرده‌ام.

حلاج با فریاد «اناالحق» به روی صحنه رفت

محمد تاج‌دولتی: منصور حلاج، عارف نامی ایران در قرن سوم و در دهه‌ی نخست قرن چهارم هجری، چگونگی زندگی و عقاید و یا چرایی قتل و به دار کشیدن او، همواره مورد توجه و علاقه‌ی ایرانیان، از سده‌های گذشته تا کنون بوده است. سهیل پارسا، کارگردان شناخته‌شده‌ی ایرانی‌ـ کانادایی، پس از سال‌ها کار و تحقیق درباره‌ی حلاج، چند روز پیش نمایش حلاج را به روی صحنه برد.در نخستین شب اجرای نمایش حلاج با سهیل پارسا، کارگردان و نویسنده‌ی نمایش، «پیتر فاربریج»، بازیگر نقش حلاج و بهاره یراقی بازیگر جوان ایرانی نمایش گفت ‌و گویی کرده‌ام.