شهزاده سمرقندی

محیط ادبی سمرقند در آیینه تاریخ

بخش زبان و ادبیات تاجیک، از معدود بخش‌ها دانشگاه دولتی سمرقند است که هنوز تحصیل و امتحانات در آن به زبان تاجیکی برگزار می‌شود. دانشگاهی که استادان پرکاری دارد. یکی از این استادان صدری سعدیِف است. به بهانه چاپ کتاب جدید صدری سعدیِف به نام، محیط ادبی سمرقند در آیینه تاریخ، که محصول پژوهش‌های چند سال اخیر اوست، با او گفت‌وگو کردم. متن فشرده و خلاصه شده‌ی این گفت‌وگو را این‌جا ‌می‌خوانید و گفت‌وگوی کامل را می‌شنوید.

واگرایی و هم‌گرایی فارسی‌زبان‌ها

«داریوش آشوری»، نویسنده، مترجم و زبان‌شناس ایرانی مقیم فرانسه است. در زبان فارسی نوشتاری، واژه‌های نوساخته‌ی بسیار از وی مانند: همه‌پرسی، آرمان‌شهر، هرزه‌نگاری و غیره رواج دارد. فرهنگ علوم انسانی او شامل صدها ترکیب، و واژه اشتقاقی تازه برای گسترش زبان فارسی در زمینه علوم انسانی و فلسفی است. پس حالا که سخن از زبان فارسی می‌رود شنیدن نظرات استاد آشوری شاید واجب‌تر از همه باشد.

«آموختن خط سیریلیک اقدام مهمی است»

شهزاده سمرقندی: برای ایرانیانی که می‌خواهند خط سیرلیک بیآموزند، دستورالعملی وجود ندارد. به تازگی بی‌ بی سی فارسی صحفه‌ی آموزش خط سیرلیک برای فارسی‌زبان راه انداخته. در همین باره با آقای زروان یکی از مسئولین این صفحه و با جمشید برزگر سردبیر سایت بی بی سی فارسی گفت‌وگو کرده‌ام.

باز جوییم روزگار وصل خویش

حیات نعمت را آنانی که با روزگار تاجیکان در ازبکستان و همین‏طور روزگار ادب‏دوستان ازبکستان آشنایی دارند، می‏شناسند و می‏دانند که اسم حیات نعمت با موضوع زنده نگاه داشتن زبان و ادب فارسی در ازبکستان، پیوند ناگسستنی‏ای دارد و می‏دانند که حیات نعمت از معدود کسانی است که این بحث را مطرح می‏کند و از همین‏جاست که با دولت ازبکستان درگیر و گرفتار مشکلات زیادی شده است.

نبرد منیژه با هفت نوع سرطان

شهزاده سمرقندی: صحبت در باره‏ی سرطان مانند همه‌ی بیماری‏های دیگر سخت است. با این که پیشرفت‏هایی در درمان آن حاصل شده، اما این بیماری هم‏چنان دامن‏گیر است و افراد زیادی با آن دست و پنجه نرم می‏کنند. «جلوی پیشرفت سرطان را می‏توان گرفت»! این را هم‏صحبت من که خود سال‏ها است با این بیماری زندگی می‏کند، می‏گوید.

«عروس‏ربایی» رسم قدیمی مردم قرقیز

شهزاد سمرقندی: فریده حیات هم‏اکنون در حال نوشتن کتاب بسیار جالبی درباره‌ی «عروس‏ربایی در قرقیزستان» است و امروز میهمان برنامه‏ی ما است تا از رسم «عروس‏ربایی» در قرقیزستان بگوید. رسمی که با خشونت، شادی و غصه‏ها آمیخته است. رسمی که از قدیمی‏ترین رسوم در منطقه‏ی آسیای میانه به شمار می‏رود.

«هوا بوی خون گرفته؛ بیدارش کنید خدا را»

در ویدئو کلیپی که در حمایت از مجید توکلی، دانشجوی دانشگاه امیرکبیر و از زندانیان سیاسی ایرانی تهیه شده است، ترانه‏ای بر اساس ترانه‏ی معروف Haste Siempre، ساخته‏ی آهنگ‏ساز کوبایی، Carlo Pueblo اجرا شده است. این ویدئو کلیپ را پشتیبانان کلیپ «ما مجید هستیم» ساخته‏اند. کمپینی که پس از بازداشت مجید توکلی راه‏اندازی شد.

اقدام عملی فارسی‌زبانان برای کمک به تاجیکستان

«نیروگاه راغون»، که در تاجیکستان قرار دارد، و قدرت تامین نیروی برق و آب تمام آسیای میانه را داراست، به دلایل اقتصادی نیمه‌تمام مانده است. چندی است که با کوشش «بنیاد خیریه‏ی ورارود» در لندن، اتمام این پروژه دوباره مطرح شده است و این بنیاد برای جمع‏آوری کمک‌های مالی، طرح‏های گسترده‏ی تبلیغاتی برپا کرده است. در این باره با زهرا جزایری، مدیریت سازمان خیریه‏ی ورارود، گفت‏وگو کرده‏ام.

«از فروغ آموختم»

دلشاد فرهادزاد، در سال ۱۹۷۵ در سمرقند به دنیا آمد و از زادروز تاکنون در این شهر به سر برده است. وی در عین حال، استاد ادبیات معاصر فارسی در دانشگاه دولتی سمرقند هم هست. این شاعره‏ی جوان، از تاثیر شاعران ایرانی و به ویژه از فروغ فرخزاد می‏گوید. اما در عین حال اشاره می‏کند که با این همه علاقه‏مندی، نمی‏خواهد مانند فروغ مأیوس و غمگین شعر بگوید.

«بی‌خود نیست که شعار می‌دهند: جمهوری ایرانی»

امروز میهمان برنامه‌ی «با همسایگان»، منوچهر یزدیان، دبیر انجمن «پیوند» در هلند است. انجمن پیوند انجمن فارسی‌زبانان جهان در کشورهای مختلف است و بخش‌های جداگانه‌ای در هر شهری دارد. این انجمن گردهمایی‌های سالانه‌ی خود را در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان برگزار می‌کند. آقای یزدیان معتقد است که تلاش‌هایی که شده است برای نزدیکی فارسی‌زبانان در دنیا، ارزشمندند و تلاش‌های این انجمن نیز، موفق و نتیجه‌بخش بوده است.

«ما باید زبان مشترک هم‏دیگر را پیدا کنیم»

از مدتی پیش در فکر برنامه‏ای بودم که در آن بتوانیم از حال و روزگار همسایگان خود بشنویم. این اولین بخش از این برنامه است که به آن «با همسایگان» نام داده‏ام. این برنامه قرار است جایی باشد برای سخن گفتن از زبان و فرهنگ پارسی در کشورهای همسایه. سخنانی که برای نوشتن آن وقت نداریم و یا پای تلفن نمی‏توانیم بزنیم. سخن دل و برنامه‏های آینده‏ی فارسی‌زبانان در کشورهای همسایه و یک قدم جلوتر بردن و جلوتر رفتن به استقبال هم‏دیگر.

طلای سفید و سرمایه‌ی مردم!

در همین روزها، در همین ساعت‌هایی که با شما صحبت می‌کنم، صدها هزار کودک و دانشجو در آسیای میانه در صحراهای پنبه از سرما می‌لرزند و با شکم‌های نیمه‌ سیر در حال کارند. کار جمع‌آوری پنبه! پنبه‌ای که مالک آن تنها دولت است. پنبه‌ای که سرمایه‌ی اصلی کشور محسوب می‌شود. سرمایه‌ای که با دستان کودکان زیر ۱۰ سال، زنان باردار و مردمان کهنسال جمع می‌شود.

«سیمرغ» مسابقه جدید ادبی برای فارسی‌زبانان

جایزه‌های ادبی در دنیای فارسی‌زبان کم نیستند. اما جایزه‌ی جدید «سیمرغ» به نظر می‌رسد یک قدم جلوتر در راه عملی شدن ایجاد پل بین ادب‌دوستان پارسی‌گو در کشورهای همسایه برداشته است؛ آن هم با انجام دادن یک کار به نظر ساده، یعنی نوشتن بیانیه‌های این جایزه با خط‌‌های رایج در کشورهای مختلف فارسی‌زبان از جمله بخصوص خط سیریلیک؛ خطی که بین فارسی‌زبانان آسیای میانه رایج است.

نیمی‌ام ز ترکستان، نیمی‌ام ز فرقانه

پارلمان تاجیکستان به تازگی در مصوبه‌ای، کلمه «فارسی» از کنار نام زبان این کشور حذف کرد و آن را «تاجیکی» خواند. مسعود میرشاهی، پژوهش‌گر زبان فارسی در فرانسه که آشنایی خوبی با تاجیکستان و منطقه دارد، در این باره می‌گوید: «کسی مثل رودکی در تاجیکستان هزار سال پیش، زبانی را که اکنون تاجیکی می‌نامند، پارسی دری نامیده است.»

از شاه و گدا متنفرم

این روزها اسم گل‌رخسار صفیووا، شاعر تاجیک در تاجیکستان دوباره ورد زبان‌ها است. به‌خصوص این گفته‌ی او: « از شاه و گدا متنفرم!» او این جمله را چندی پیش در مصاحبه‌ای بیان کرد. شاعر شناخته‌شده‌ی تاجیک، گل‌رخسار، به تازگی کتابی به نام «سکرات» و مجموعه شعری به نام «جاودانه» به چاپ رسانده است.

چه‌گونه لباس بپوشیم

سبک لباس پوشیدن استادان مدارس تاجیکستان انگار این روزها زیر ذره‌بین است. وزارت معارف تاجیکستان دستورالعمل لباس‌های توصیفی برای آموزگاران مؤسسه‌های آموزشی در این کشور را به تصویب رسانده که در جامعه‌ی تاجیکستان سر و صدای زیادی برپا کرده است. این سر و صداها، بر خلاف انتظار، بر سر کوتاه یا بلند بودن دامن و آستین زنان نیست؛ بلکه بر سر آن است که ریش مردان تا چه حد می‌تواند بلند باشد.

«برخورد سطحی با سلامت مادران در افغانستان»

سروش میرویس، دانشجوی دکترا در مؤسسه‌ی مطالعات سلطنتی دوست دارد در آینده در وزارت بهداشت افغانستان در راه بهبود سلامت مادران و کاهش دادن مرگ و میر زنان فعالیت کند. در جامعه‌ی معروف به مردسالار افغانستان، برایم جالب بود که نسل جوان افغانستان برای حل مشکلات مادران خود و کاهش دادن رنج‌های زیاد و مرگ‌آور آن‌ها آستین بالا زده‌اند. او به زمانه می‌گوید: «نسبت به مسایل یا مشکلات بهداشتی در افغانستان، بیشتر برخورد سطحی شده است. حال آن‌که مشکلات سلامت، ریشه در مشکلات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی جامعه دارد.»

دختر رییس‌جمهور ازبکستان، «بدترین دختر رهبران»

«بدترین دختران جهان» عنوان مجموعه ماهنامه «فارن پالیسی» آمریکاست که به دنبال گزارش مشابهی درباره بدترین پسران رهبران جهان منتشر کرده است. پنج دختری که این مجله به عنوان بدترین دختران رهبران جهان آورده است، عبارتند از دختر رییس‌جمهور ازبکستان، دختر صدام حسین، دختر رییس‌جمهور برمه، دختر نخست‌وزیر سابق تایلند و همین طور دختر رییس‌جمهور سابق نیجریه

«دوباره به سین‌کیانگ خواهم رفت»

مارسل اومنس، جامعه‌شناس و پژوهشگر هلندی به مدت دو سال در سین‌کیانگ چین زندگی کرده است. وی چندی پیش مقاله‌ای در روزنامه «ترو» هلند منتشر کرد که در آن از شیوه پوشش رسانه‌های هلندی از ناآرامی‌های سین‌کیانگ را انتقاد کرده است. وی معتقد است که نه تنها رسانه‌های هلندی، بلکه رسانه‌های معتبر بین‌المللی نیز این ناآرامی‌ها را درست پوشش ندادند و تحلیل‌ها هم گویا و همه‌جانبه نبودند.

«استیمیروا از دوستان نزدیک پولیتکوسکایا بود»

از روز چهارشنبه، پانزده جولای، مرگ ناتالی استیمیروا، مدافع معروف حقوق بشر در چچن خبر اول دنیاست. یکی از همکاران وی در چچن به بخش روسی بی‌بی‌سی گفت که پس از کشته شدن پولیتکوسکایا‌، ناتالی استیمیروا نیز انتظار چنین روزی را داشت، اما به‌هیچ‌وجه از کار خود دست نکشید و پیگیرانه در حال رو کردن جنایات در این کشور بود. الکساندر چرکاسوف یکی از اولین‌ها بود که از ربوده شدن استیمیروا خبر داد و اظهار نگرانی کرد. چرکاسوف در گفت و گوی خود با بخش روسی رادیو بی‌بی‌سی گفت که استیمیروا در کشوری فعالیت می‌کند که مرتباً افراد ربوده می‌شوند.