خاک

تنظیم دریا روی موج‌ها

نصرت اللهی شعر خوب نمی‌گوید، بلکه نشان می‌دهد. دوران جنگ را به یاد می‌آورد و به یاد می‌آورد که در آن زمان که عده‌ای در جبهه‌ها قربانی می‌شدند، عده‌ای دیگر به فانوسقه‌ها و قمقمه‌ها و پوتین‌های قربانیان چوب حراج می‌زدند. اصولاْ یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های شعر نصرت اللهی، چگونگی ارتباطش با واقعیت است. شعر نصرت اللهی تجربه‌ی اوست به اضافه‌ی واقعیت. از این نظر او گاه شاعری مضمون گراست با حفظ تشخص زبانی‌اش.

آئین چهارشنبه‌سوری

حسین نوش‌آذر: زنان ایرانی اعتقاد داشتند که اگر شب چهارشنبه‌سوری با چادر سیاه بیرون بیایند، نحوست و نکبت دارد. سعی می‌کردند با چادر نماز به خیابان بیایند. شب‌چهارشنبه سوری زنان روی تکه کاغذهایی چیزهایی می‌نوشتند و در کوزه‌ی کوچکی می‌انداختند. بعد آنهایی که حاجت داشتند، نیت می‌کردند و دست در کوزه می‌بردند، و کاغذی را بیرون می‌آوردند و از آنچه که روی کاغذ نوشته شده بود، به سرنوشت خودشان پی می‌بردند.

«تهران، خیابان انقلاب»

امیر حسن چهل‌تن: میدان امین‌السلطان؛ یک کوچه تنگ، یک قهوه‌خانه! این نقطه‌ی شوم زندگی فخری بود و از همان نقطه بود که یک فنر ناغافل به وسط معرکه‌ی زندگی پرتابش کرد. آنها میدان امین‌السلطان می‌نشستند، سر کوچه‌شان یک قهوه‌خانه بود، قهوه‌خانه‌ی باصفایی که هم شُر شُرِ آب جوب داشت و هم چهچهه‌ی قناری‌ی قفس، آدم دلش می‌خواست دِلِی،دِلِی آواز بخواند و اگر پا داد عاشق شود.

ما از پاره‌های ابر زاده شده‌ایم

رمان «اخلاق مردم خیابان انقلاب» نوشته‌ی امیر حسن چهل‌تن تحت عنوان: «تهران، خیابان انقلاب» با ترجمه‌ی سوزان باغستانی در آلمان منتشر شد و با اقبال گسترده‌ی منتقدان آلمانی‌زبان مواجه گشت. نویسنده به بهانه‌ی یک داستان عاشقانه به زندگی روزانه آدم‌های داستانش راه می‌یابد و موفق می‌شود که تهران امروز را در اثرش بازآفریند. به مناسبت انتشار این کتاب، دفتر «خاک» با امیر حسن چهل‌تن گفت‌وگویی انجام داده است.

کشیش و شاگردش

«کشیش و شاگردش» به ترجمه‌ی حمید پرنیان نخستین داستان از مجموعه داستان‌های اروتیک است که پس از نظرخواهی از خوانندگان برای انتشار در دفتر «خاک» آماده کرده‌ایم. «کشیش و شاگردش» با این جملات به پایان می‌رسد: «و هرکس به این سنگ‌بنا یورش آورد درهم شکسته خواهد شد: اما سنگ‌بنا بر هر کسی که فروریزد، آن را خُرد خواهد ساخت.» توجه شما را به این داستان خواندنی جلب می‌کنیم.

این چراغ هم که نمی‌سوزد برای ما

حسین نوش آذر: در شعر سهند آقایی عاشق به پای معشوق نمی‌افتد و برای دست یافتن به عشق یا به تن او، خودش را خوار و خفیف جلوه نمی‌دهد. مثل این است که نسل جوان به شکل دیگری به عشق و تن‌کامی‌های عاشقانه فکر می‌کند. برنامه رادیویی امروز دفتر خاک به شعرخوانی و چهره‌نگاری سهند آقایی اختصاص دارد. شعرخوانی او، خود به تنهایی یک نمایش شنیدنی است. از دست ندهید.

هم‌رویی سوزان مشنگ با عیسا مسیح

فرشته مولوی: لئونارد کوهن را سرآمد «تروبادور»های کانادا می‌دانند، چرا که در سنجش با همتایانی چون نیل یانگ و جونی میچل آواز و آوازه‌اش از مرز امریکای شمالی فراتر رفته و جهانی شده است. او را ملک ‌الشعرای زن و شراب و ترانه هم خوانده‌اند، اما روزگار گویا حالا زن و شراب را از او دریغ داشته و تنها ترانه را برجا گذاشته است. همین است شاید که در «برج ترانه»اش چنین می‌خواند، «آه، من فقط هر روز کرایه‌ام را در برج ترانه می‌پردازم.»

«مفهوم عشق در طول زمان تغییر می‌کند»

دکتر مسعود عطایی سال‌های دراز است که در سه رشته‌ی داستان‌نویسی، شعر و آهنگ‌سازی فعالیت می‌کند. او در ۲۰ سال گذشته سه مجموعه داستان به زبان آلمانی، سه مجموعه داستان به زبان فارسی، و چهار آلبوم موسیقی منتشر کرده است. نشریه‌ی شهروند در کانادا در کریسمس ۲۰۰۹ گزیده‌ای از سروده‌های مسعود عطایی را با نام «صد و یک احساس» منتشر کرد. به این مناسبت دفتر خاک با دکتر عطایی گفت‌وگویی انتقادی کرده است.

زبان مادری و حقوق مدنی انسان‌ها

حسين نوش‌آذر: مجمع جهانی یونسکو به درخواست بنگلادش در نوامبر ۱۹۹۹، ۲۱ فوریه را روز جهانی زبان مادری خواند. با این حال در ۱۰ سال گذشته متأسفانه ازین روز چندان استقبال نکرده‌اند و رسانه‌ها در اغلب مواقع در حاشیه به موضوع زبان مادری در این روز پرداخته‌اند. موضوع برنامه‌ی رادیویی خاک به مناسبت روز جهانی زبان مادری که هفته‌ی پیش در خاموشی برگزار شد، «زبان مادری» و اهمیت آن در ایران است.

صورتی مایل به خون من

سهراب رحیمی: «صورتی مایل به خون من» نوشته‌ی شاعر معاصر، سپیده جدیری، شامل ۳۱ شعر است بدون مقدمه و زندگینامه‌ی شاعر. اما در پایان کتاب آمده است که نویسنده‌ی کتاب، پیش از این یک مجموعه شعر و یک مجموعه داستان منتشر کرده و دستی هم در ترجمه‌ی ادبیات انگلیسی دارد. این مجموعه به «او» که روزهای راوی را داستانی می‌کند، تقدیم شده است. در این برنامه‌ی دفتر خاک، نگاهی داریم به شعرهای این مجموعه.

روز گودال

«روز گودال» نوشته‌ی شکوفه آذر سفر بیرون و درون یک زن است. زنی كه با يك كوله‌پشتی از شهری به شهری و از كشوری به كشوری سفر می‌كند درحالی كه به تدریج ياد می‌گيرد ديگر در اين سفر «تصميم» نگيرد، و روز به روز كوله‌بارش را از خاطره، اشياء، و زمان خالی كند. او شادی و لذت زندگی را در دل طبيعت و در سكوت درك می‌كند اما هم‌زمان انديشه‌ی مرگ‌خواهی او را رها نمی‌كند. در کتابخانه‌ی خاک با این کتاب و چند کتاب دیگر آشنا می‌شویم.

برف

شکوفه تقی: دوباره در جیبش دنبال کلید گشت. پشت پنجره‌ها شمع‌ها و ستاره‌های برقی روشن شده بودند. یادش نمی‌آمد کجا کیفش را برای آخرین بار در دستش داشته؟ شاید در راه دو ساعته‌ای که پیاده تا خانه آمده بود انداخته بود. فکر کرد به پلیس و بانک باید زنگ بزند. اما باز هم از جایش تکان نخورد. به آسمان که صورتی و برفی بود نگاه کرد، گلویش از بغض سوخت. چقدر دلش می‌خواست یک خدایی، یا یک کسی بود که نگفته دردش را می‌فهمید.

بازسازی سنت‌ها در اشعار نادر نادرپور

حسین نوش‌آذر: ۱۰ سال از درگذشت نادر نادرپور که آخرین و شاخص‌ترین شاعر حلقه‌ی شعری «مکتب سخن» یا «نوقدمایی‌ها» بود می‌گذرد. نادرپور پیش از انقلاب جزو شاعران به اصطلاح «متعهد» به شمار نمی‌آمد، اما دو سال پس از انقلاب ناگزیر شد ایران را ترک کند و به ناچار به حلقه‌ی شاعران تبعیدی پیوست و سرانجام پس از بیست سال دوری از وطن در آمریکا درگذشت. برنامه‌ی این هفته به مناسبت دهمین سال درگذشت نادر نادرپور به او اختصاص دارد.

سفر شب و ظهور حضرت

«سفر شب و ظهور حضرت» نوشته­ی بهمن شعله­ور اولین بار در سال ۱۳۴۵ با نام مثله­شده­ی «سفر شب» منتشر شد. اما بعد از چند ماه نسخه­های آن از بازار کتاب جمع شد و نویسنده­اش از ترس جان، مجبور شد از ایران فرار کند. دکتر بهمن شعله­ور فصل هفتم و هشتم این رمان را که داستان­هایی نسبتاً مستقل اند در اختیار دفتر «خاک» قرار داد. فصل هفتم این اثر ماندگار را چندی پیش در دفتر خاک خواندید. اکنون فصل هشتم این رمان در دفتر «خاک» منتشر می­گردد.

«جلاد تاج‌دار رفت؛ بر مسندش دستاربند جلاد»

چندی پیش قسمت اول گفت‌وگو با دکتر بهمن شعله‌ور در دفتر «خاک» منتشر شد. آقای شعله‌ور در این گفت‌وگو به فرهنگ عیاری در ایران پرداخته بود و به تفصیل درباره‌ی چگونگی انتشار نخستین رمانش که با نام «سفر شب» در ایران منتشر شد و درباره‌ی چگونگی اعمال سانسور در ایران و مشکلاتی که به خاطر انتشار این کتاب برای او به وجود آورده بودند سخن گفت. اکنون قسمت دوم این گفت‌وگو از نظر خوانندگان دفتر «خاک» می‌گذرد.

لیلا فرجامی و اعتراف‌نامه‌ی دختران بد

سهراب رحیمی: اساساً آنچه شعر را از غیرشعر جدا می کند نوع استفاده‌ی آن در جمله است یعنی اهمیت بر خیالی بودن نوشتار است که شعر را از ناشعر جدا می‌کند. ماهیت شعر را در نوع نوشتن و در نوع نگاه باید دید. شعر، نوعی از نوشتن است که می‌تواند هم منظوم باشد هم منثور، می‌تواند هم افقی باشد هم عمودی و می‌تواند هم ببندد و هم باز کند. نمونه‌ی موفق این نوع شعر که بیشتر به شکل منثور است را می‌شود در شعرهای فرجامی یافت. شعر نو، از آنجایی که نوهست هنوز مخاطبان کافی پیدانکرده، اما این وضعیت چیزی از اهمیت شعرهای این مجموعه کم نمی‌کند

مذهب و سکس

حسین نوش‌آذر: بهمن ماهِ امسال مدیر دبیرستان نخبگان وابسته به دیر ژوزئیت‌های مسیحی در آلمان اعتراف کرد که از سال ۱۹۸۱ میلادی تا امروز بیش از ۶۰۰ تن از شاگردان این دبیرستان توسط کشیش‌ها مورد سوءاستفاده‌ی جنسی قرار گرفته‌اند. وکیل قربانیان از دیر ژوزئیت‌ها شکایت کرده و در این میان بحث «مذهب و سکس» از نو در صفحات فرهنگی مطبوعات غرب درگرفته است. برنامه‌ی رادیویی این هفته‌ی خاک به «مذهب و سکس» اختصاص دارد.

پرنده، پرنده است

عباس صفاری، از شاعران مطرح ایران است. از او در ایران دو مجموعه‌ی «کبریت خیس» و دوربین قدیمی» و در خارج از کشور مجموعه‌های «در ملتقای دست و سیب»، «تاریک‌روشنای حضور» و شعر بلند «حکایت ما» منتشر شده است. عباس صفاری جایزه باران و کارنامه را نیز از آن خود کرده است. در نخستین چهره‌نگاری از مجموعه چهره‌نگاری‌های دفتر خاک با این شاعر به ظاهر صبور آشنا می‌شویم.

«تثلیث جادو» یا «ناخدابانو»

یکی از رمان‌های منصور کوشان «تثلیث جادو، یا ناخدا بانو» نام دارد که از برخی لحاظ دستاوردی برای ادبیات داستانی ایران به شمار می‌آید. درباره‌ی این رمان با آقای کوشان گفت‌وگویی انجام دادم که پیش ازین در دو بخش از نظر خوانندگان دفتر «خاک» گذشت. پاره‌ای از آغاز روایت نینا، یا به تعریفی پاره‌ای از بخش سوم رمان «تثلیث جادو» یا «ناخدابانو» نوشته‌ی منصور کوشان را در ادامه بخوانید.

تعریف انسان مستقل از جنسیت اوست

حسین نوش‌آذر: از منصور کوشان چندین رمان‌ و مجموعه‌ داستان‌، چهار دفتر در شعر، نمایشنامه و یک اثر پژوهشی در نقد نمایشنامه‌های ایبسن منتشر شده است. یکی از رمان‌های منصور کوشان «تثلیث جادو، یا ناخدا بانو» نام دارد که توسط نشر باران در سوئد منتشر شده است. درباره‌ی این رمان که از برخی لحاظ دستاوردی برای ادبیات داستانی ایران به شمار می‌آید با آقای کوشان گفت‌وگویی کرده‌ام که بخش اول آن را خواندید و اینک بخش دوم آن.