میراث فرهنگی

پیدا شدن تکه‌هایی جدید از متن کوروش

اعلام خبر کشف تکه‌هایی جدید از متن فرمان کوروش هخامنشی، باعث شد تا بار دیگر ارسال «استوانه کوروش» از موزه بریتانیا به ایران به تعویق بیفتد. به گفته مسئول بخش خاورمیانه موزه بریتانیا، این قطعات فوق العاده مهم در داخل خود موزه شناسایی شده‌اند. کارشناسان موزه اعلام کرده‌اند یکی از این دو قطعه کوچک حاوی بخش از میان رفته «استوانه کوروش» است. این قطعات برخلاف استوانه اصلی، شکلی مسطح دارند.

نابودی نهادهای فرهنگی و آموزشی در هائیتی

بیژن روحانی: زلزله‌ی بزرگ در هائیتی به نهادهای علمی، فرهنگی و آموزشی این کشور آسیب جدی وارد کرده است. سازمان جهانی یونسکو و تعدادی دیگر از سازمان‌های بین‌المللی مانند ایکوموس، فراخوان‌هایی برای نجات آثار تاریخی و فرهنگی هائیتی صادر کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین این آثار قلعه‌ای است که بردگان سیاه پوست در سده‌ی نوزدهم برای مبارزه با برده‌داری و انقلاب علیه نظام استعماری ساختند.

همکاری گوگل و یونسکو در میراث جهانی

شرکت گوگل که این روزها مرزی برای فعالیت‌های خود نمی‌شناسد، به همراه سازمان جهانی یونسکو طرحی بزرگ را برای بازدید مجازی از مهم‌ترین بناها و محوطه‌های میراث جهانی آغاز کرده است. از این پس کاربران اینترنتی قادر خواهند بود از تمام گوشه و کنار محوطه‌هایی بازدید کنند که شاید هیچ‌گاه امکان حضور در آن را نیابند. در مرحله اول نوزده محوطه به این پروژه پیوسته‌اند، اما قرار است سایر محوطه‌های میراث جهانی نیز به تدریج شامل این طرح شوند.

پیروزی رنگ در معماری ایرانی

برنارد اوکین، استاد هنر و معماری اسلامی دانشگاه آمریکایی قاهره، هفدهم نوامبر در سخنرانی خود که به دعوت «انجمن ایران» در لندن برگزار شد، سیر به کارگیری رنگ و دگرگونی‌ روش‌های مربوط به آن را در این اقلیم مورد بررسی قرار داد. مثال‌های فراوان او به حاضران نشان داد چگونه رنگ در سده‌های گوناگون به عنصری غالب و جدایی ناپذیر در معماری ایرانی تبدیل شده و دورن و برون این معماری با جلوه‌های مختلف رنگ درآمیخته است.

سنگ‌های طلایی باستیل

برچیدن و فروش قطعات دیوار برلین در پاییز ۱۹۸۹ یک نمونه تاریخی بسیار مهم داشت. تخریب دژ قرون وسطایی باستیل که به زندان پاریس تبدیل شده بود سرآغاز حوادث مهم بعدی در انقلاب فرانسه شد. گرچه حجم‌ تخریب‌های دیگری که گریبان معماری و هنر قرون وسطایی را گرفت گسترده بود، اما در مقابل، مفهوم امروزی میراث فرهنگی و حفاظت از آن نیز از دل همین رویدادها ظهور کرد.

روح یک دیوار

بیژن روحانی: بیست سال پیش، پس از آزادشدن رفت‌وآمد شهروندان برلین شرقی به غرب، روند تخریب دیوار برلین آغاز شد. اما این پایان سرنوشت آن نبود. با از-بین-رفتن قدرت سیاسی، خلایی به وجود آمد که اجازه داد هرکس به تکه‌ای از تاریخ دست‌رسی پیدا کند. دیوار ناگهان به «تاریخ» تبدیل شد و قطعات خردشده‌ی آن به فروش رسید و مغازه‌ها و موزه‌ها به یک‌دیگر تبدیل شدند.

باستان شناسی در جنگ‌های معاصر

«هنر سنگرها» اکنون موضوع رشته جدیدی در باستان شناسی شده است. رشته‌ای که هدفش یافتن و تحلیل مفهوم اشیایی است هنری که سربازان در سنگرهای خود در طول جنگ‌های جدید به وجود آورده‌اند. این آثار شامل کنده‌کاری و حکاکی روی پوکه‌های فشنگ، غلاف‌های خالی خمپاره، و موارد دیگر است. دانشگاه بریستول در بریتانیا که این رشته را بنیان‌گذاری کرده به ارزش مردم‌شناسی این آثار در دوران معاصر نظر دارد.

مفهوم «میترا» یا پیمان در سنگ‌نگاره‌های ساسانی

در بسیاری از سنگ‌نگاره‌های ساسانی، حلقه‌ای از سوی ایزد به سوی پادشاه دراز شده است. عموما این صحنه‌ها به عنوان مجلس تاج‌گذاری و دیهیم ستانی تفسیر و حلقه نیز به عنوان فره ایزدی یا حلقه قدرت کیانی شناخته شده‌اند. اما اکنون پژوهشگری از دانشگاه وارسا در لهستان احتمال دیگری را نیز مطرح کرده که مطابق آن حلقه به عنوان نمادی از پیمان یا میترا میان پادشاه و ایزد مبادله می‌شود.

مزایده در کاخ‌های تهران

انتشار یک آگهی مزایده در خصوص فضاهای خدماتی و فرهنگی کاخ‌های گلستان، سعدآباد و نیاوران پرسش‌هایی را در خصوص چگونگی این واگذاری برانگیخته است. این آگهی که از سوی «کانون جهانگردی و اتومبیلرانی ایران» منتشر شده به این نگرانی دامن زده است که از این پس نحوه اداره فضاهای مرتبط با این مجموعه‌های تاریخی و موزه‌های منحصر به فرد تهران چگونه خواهد بود.

سایه کوروش بر روابط فرهنگی ایران و بریتانیا

روابط عمومی موزه بریتانیا در پاسخ به سؤال «زمانه» تأکید کرده است: این موزه به امانت دادن استوانه کوروش متعهد است و در حال حاضر اوضاع سیاسی ایران را زیر نظر دارد. پیش از این رییس سازمان میراث فرهنگی ایران هشدار داده بود چنان‌چه موزه بریتانیا همچنان به «بهانه» شرایط سیاسی از امانت دادن این استوانه پرهیز کند، ایران روابط و همکاری‌های فرهنگی خود را با موزه‌های بریتانیا قطع می‌کند. ایران از دهه ۸۰ خورشیدی تلاش کرده تا بار دیگر این سند تاریخی را برای نمایش عمومی از موزه بریتانیا قرض بگیرد.

آیین‌های کهن در فهرست میراث ناملموس جهان

ایران و شش کشور دیگر توانستند نوروز را به عنوان آیینی کهن در فهرست میراث ناملموس جهان ثبت کنند. سازمان یونسکو حفاظت از میراث ناملموس را به عنوان عامل اصلی حفظ تنوع و گوناگونی فرهنگی در سراسر جهان مورد تأکید قرار می‌دهد. امسال کشور چین با ثبت بیش از ۲۰ اثر فرهنگی، توانست بخش مهمی از آیین‌های کهن و هنرهای سنتی خود را به دنیا معرفی کند. فنون معماری چوبی در چین، زبان سوت از جزایر لاگومرای اسپانیا، رقص تانگو از آرژانتین و اروگوئه و آیین کهن شالی‌کاران ژاپنی از جمله موارد دیگر ثبت‌شده در این فهرست هستند.

شوش کهن کجا تمام می‌شود

میزان حریم و محدوده شهر کهن شوش محل اختلاف نظر میان باستان‌شناسان و مقامات سازمان میراث فرهنگی استان خوزستان شده است. این سازمان قصد دارد حریم ۱۲۰۰ هکتاری این شهر را تعدیل و کوچک کند. باستان شناسان کم کردن عرصه یک شهر کهن را به عنوان بدعتی خطرناک توصیف کرده‌اند، اما مقامات شهری معتقدند اختصاص چنین حریمی مانع از انجام کارهای عمرانی و توسعه شهری می‌شود.

ستاره شناسی و میراث جهانی

آسمان و ستاره‌هایش در طول هزاره‌ها همواره ذهن انسان را به خود مشغول کرده است. تلاش انسان در جهت شناخت و تفسیر نشانه‌های آسمان در آثار معماری، نقاشی، سنگ نگاره و دیگر اشکال هنری و فرهنگی بازتاب یافته است. کمیته میراث جهانی سازمان یونسکو قصد دارد با همکاری کشورهای مختلف برنامه‌ی گسترده‌ای را جهت شناخت آثاری که رابطه انسان و آسمان را نشان می‌دهند، اجرا کند. در فهرست مقدماتی این سازمان نام پارسه نیز به چشم می‌خورد.

انحراف دستگاه حفار در نزدیکی سی و سه پل

در روزهای گذشته انحراف دستگاه حفار تونل مترو در نزدیکی سی و سه پل اصفهان، نگرانی‌هایی را در مورد احتمال برخورد این دستگاه با پایه‌های پل برانگیخت. گرچه مدیرعامل سازمان قطار شهری اصفهان احتمال برخورد را تکذیب کرده است، اما شاهین سپنتا، روزنامه‌نگار و فعال میراث فرهنگی در اصفهان به زمانه می‌گوید هیچ تضمینی نیست که مترو در ادامه فعالیت‌های خود به آثار تاریخی این شهر آسیبی نزند. او هم‌چنین از آخرین تحولات در کارگاه مرمتی پل خواجو خبر می‌دهد.

عملکرد رحیم‌مشایی در میراث فرهنگی

در میان جنجال‌های سیاسی بر سر معاون اول شدن رحیم‌مشایی و سپس برکناری او، پرداختن به کارنامه مهندس الکترونیکی که چهار سال سکان هدایت سازمان میراث فرهنگی و گردشگری را بر عهده داشت، شاید فراموش شده باشد. مردی که مسئولیت خود در نهادهای حکومتی را از وزارت اطلاعات آغاز کرد و با ماجراهایی نظیر آبگیری سد سیوند، پرونده الواح گلی هخامنشی و مترو اصفهان، نامش بیش از وزیران محمود احمدی‌نژاد در مطبوعات و رسانه‌ها شنیده شد.

چشم‌انداز نابسامان سنگ‌نگاره‌های ساسانی

محوطه باستانی برم دلک در استان فارس که دارای دو سنگ نگاره مهم از دورانی ساسانی است وضعیتی بهتر از یک زباله‌دانی بزرگ و پراکنده ندارد. در هفته‌های اخیر نیز فعالیت بولدوزرها در این محوطه توجه افکار عمومی را تا حدی به آن جلب کرده است. رضا مرادی غیاث آبادی، پژوهشگر باستان‌شناسی، ضمن توصیف اهمیت این محوطه ساسانی به زمانه می‌گوید با ساماندهی این محوطه می‌شد آن را به محلی برای نمایش آثار باستانی همان منطقه تبدیل کرد. او نقش رسانه‌ها و دستگاه‌های رسمی را در بروز بی‌توجهی عمومی به چنین آثاری موثر می‌داند.

سرنوشت بافت تاریخی شیراز

چند وقتی است صدای بولدوزر از محلات تاریخی شیراز بلند شده تا با تخریب بخشی از خانه‌ها و قسمت‌های قدیمی این بافت، پروژه‌های نوسازی به اجرا در آید. اما این تخریب‌ها، نگرانی‌هایی را نیز سبب شده است. محمدحسین جهانشاهی، معمار و شهرساز که چندین سال در مطالعات و تهیه طرح‌های شهری شیراز فعالیت داشته، در گفت و گوی خود با زمانه از سابقه تخریب‌ها در شیراز می‌گوید و این‌که چرا تمام طرح‌های تهیه‌شده برای نجات این بافت تاریخی، تا کنون به ناکامی دچار شده‌اند. او معتقد است مسیر طی‌شده باعث نجات این بافت تاریخی نمی‌شود.

ثبت جهانی هم آثار را نجات نمی‌دهد

در حالی که کمتر از یک ماه از ثبت آبشارها و ساختارهای آبی شوشتر در فهرست میراث جهانی یونسکو می‌گذرد، بخش‌هایی از آن در جریان مرمت فرو ریخته و تخریب شده است. پیش از این نیز برخی دیگر از آثار تاریخی ایران اندکی پس از ثبت در فهرست سازمان یونسکو دچار مشکلات مدیریتی و حفاظتی شده بودند. اتفاقات اخیر نشان می‌دهد آن‌چه بیش از ثبت در فهرست‌های جهانی و بالا بردن آمارها اهمیت دارد، تدوین برنامه‌هایی علمی و کارشناسی برای حفاظت و مدیریت چنین محوطه‌هایی است.

مرمت پرسش‌برانگیز پل خواجو

تخریب چند ردیف از سکوها و پله‌های پل خواجو دراصفهان به منظور جایگزین کردن سنگ‌های جدید با سنگ‌های تاریخی، سؤال‌های بسیاری را در مورد شیوه‌های مرمتی به کار گرفته شده در یکی از مشهورترین پل‌های دوره صفوی برانگیخته است. در روش‌های امروزی مرمت، تا حد امکان سعی می‌شود علاوه بر شکل و طرح اثر، اصالت ماده و مصالح تاریخی آن نیز حفظ شود. بخش زیادی از ارزش و اهمیت این پل به مهندسی آب آن وابسته است. پل در روزگار صفوی با بستن سد روی زاینده‌رود دریاچه‌ای را میان باغ‌های سلطنتی به وجود می‌آورده است.

گردشگری ایران در سراشیبی

ایران با داشتن جاذبه‌های فراوان تاریخی و طبیعی جایگاه مناسبی در عرصه گردشگری ندارد. رویدادهای اخیر سیاسی و اجتماعی و تنش‌های دیپلماتیک نیز بر وضعیت گردشگری ایران تاثیری به شدت منفی گذاشته به طوری که بسیاری از تورهای خارجی سفرهای خود را تا چند ماه آینده به ایران لغو کرده‌اند. این وضعیت سبب شده تا بخش خصوصی و به ويژه هتل‌ها و جامعه تورگردانان ایران نسبت به وضعیت بسیار بحرانی این صنعت هشدار دهند. بنابر پیش‌بینی‌های شورای جهانی سفر و گردشگری رشد گردشگری ایران ظرف ده سال آینده نیز چندان مطلوب نخواهد بود.