بیژن روحانی

ثبت دهمین مجموعه تاریخی ایران در یونسکو

در اجلاس مرکز میراث جهانی یونسکو در جنوب اسپانیا، ساختارهای آبی شوشتر در خوزستان به عنوان بخشی از میراث فرهنگی جهان به ثبت رسید. این مجموعه شامل آبشارها، نهرهای دست‌ساز، بندها و آسیاب‌هایی است که قدمت بخشی از آن به دوران هخامنشی و بخشی دیگر به دوران ساسانی می‌رسد. ایران متعهد شده‌است برای برطرف کردن مشکل ورود فاضلاب شهری به داخل این مجموعه طبق برنامه مدیریتی تلاش کند. در این نشست، دره درسدن در آلمان به دلیل رعایت نکردن ضوابط یونسکو از این فهرست خارج شد.

عدم حضور ایران در اجلاس گروه هشت و پیامدهای آن

اجلاس گروه هشت که می‌توانست فرصتی برای طرح دیدگاه‌های ایران در مورد مسایل افغانستان باشد، اکنون بدون حضور این کشور در ایتالیا برگزار شده است. آلبرتو نگری، روزنامه‌نگار و تحلیل‌گر مسائل ایران و خاورمیانه به زمانه می‎‌گوید: «عدم شرکت ایران در این کنفرانس بازتابی از مشکلات اخیر این کشور است و به این حقیقت نیز اشاره دارد که دولت بعد از وقایع اخیر به شدت مورد اعتراض قرار گرفته و از نظر تصویر بین‌المللی خود اکنون با مشکلات فراوانی رو به روست.»

حمایت احزاب ایتالیا از مردم ایران

در روزهای اخیر و همراه با اعتراضات گسترده در ایران و هم‏چنین سایر کشورهای جهان، ایتالیا هم شاهد اعتراضات ایرانیان ساکن و همچنین دانشجویان مقیم این کشور بوده است. این اعتراضات و تجمعات از فردای روز انتخابات آغاز شد، تا کنون نیز ادامه دارد و برای روزهای آینده هم برنامه‏هایی در این زمینه، تنظیم شده است. آزاده، یکی از دانشجویان فعال و برنامه‏ریز تجمعات دانشجویی، در مورد روند برگزاری اعتراضات در روزهای اخیر و هم‏چنین برنامه‏های روزهای آینده، در رم، پایتخت ایتالیا، به زمانه میگوید: ما پشت مردم ایران حرکت می‏کنیم و هر آن‏چه که مردم ایران انجام می‏دهند، ما هم همان کار را می‏کنیم و نه چیزی بیشتر از آن.

«برنامه انتخاباتی اکثر نامزدها، طبیعت‌سوز است»

نامزدهای دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری در طول تبلیغات خود از اقتصاد تا سیاست و فرهنگ را نشانه گرفتند. اما سهم محیط زیست و محیط طبیعی در برنامه‌ها و شعارهای آنان چقدر بود؟ ناصر کرمی اقلیم شناس و فعال حوزه محیط زیست در گفت‌وگوی خود با زمانه می‌گوید اکثر آنها فقط شعارهای توسعه‌گرا مطرح می‌کردند اما نه توسعه‌ی پایدار. او معتقد است در سیر قهقرای محیط زیست در ایران و رسیدن به وضعیت امروز، هر چهار نامزد به نحوی سهیم هستند. کرمی از ضرورت وجود دیدگاهی محیط محور در کل نظام حکومتی سخن می‌گوید؛ دیدگاهی که اکنون موجود نیست.

افزایش قربانیان گرمایش زمین

مطالعات جدید نشان می‌دهد تغییرات آب و هوایی و گرمایش زمین سالانه جان سیصد هزار نفر را در سراسر جهان می‌گیرد. گزارشی که اخیرا توسط مجمع جهانی امور بشردوستانه ارائه شده پیش بینی می‌کند تا بیست سال دیگر تعداد قربانیان دو برابر شده، میلیون‌ها نفر مجبور به کوچ و جا‌جایی اجباری می‌شوند و جهان با بحرانی بی‌سابقه رو به رو خواهد شد. بیشترین قربانی از میان کشورهای فقیر و در حال توسعه است در حالی که این کشورها نقش کمتری در تغییرات آب و هوایی دارند و در عوض کشورهای پیشرفته از این خسارت‌ها کمترین زیان را متحمل می‌شوند.

از آب تا آتش؛ سرنوشت کتاب در افغاستان

به آب افکندن هزاران جلد کتاب در ولایت نیمروز افغانستان به بهانه مضر و تفرقه‌برانگیز تشخیص دادن آن‌ها توسط مقامات محلی، برای بسیاری از فعالان فرهنگی این کشور یادآور روزهایی است که کتاب و کتابخانه و میراث مکتوب در افغانستان قربانی خشونت‌های جنگ می‌شد و یا به غارت می‌رفت. در جریان جنگ‌های داخلی، قاچاق کتاب‌های نایاب، نسخ خطی و عتیقه پس از قاچاق مواد مخدر در مکان دوم قرار داشت. کتاب‌های بسیاری از کتابخانه‌های عمومی نیز به صورت کیلویی و به قیمت کاغذ آن‌ها در بسیاری از شهرها به فروش رسیدند. در دوران طالبان نیز هزران جلد کتاب در آتش سوختند.

بازگشت ایران به دوسالانه ونیز

پنجاه و سومین دوسالانه هنر ونیز از شانزدهم خرداد برابر با ششم ماه ژوئن کار خود را آغاز خواهد کرد. بعد از یک دوره غیبت، ایران با سه هنرمند در دوسالانه هنر ونیز حضور یافته است. این سومین بار پس از انقلاب است که ایران در این رویداد بزرگ هنری شرکت می‌کند. حضور هفتاد و هفت کشور در این دوره از دوسالانه ونیز، رکورد جدیدی محسوب می‌شود. شیر طلایی یک عمر فعالیت هنری به یوکو اونو هنرمند ژاپنی الاصل و جان بالدساری هنرمند آمریکایی اهدا خواهد شد.

شدت یافتن تخریب آثار تاریخی در خوزستان

در ماه‌های اخیر تخریب‌های گسترده در محوطه‌های باستانی خوزستان و به خصوص در اطراف شهر رامهرمز، اعتراض انجمن‌های غیردولتی دوستدار میراث فرهنگی و همچنین اتحادیه‌ دانشجویان باستان‌شناسی کشور را در پی داشته است. این محوطه‌ها که در جریان عملیات عمرانی آسیب دیده‌اند عمدتاً مربوط به دوران اشکانی و ساسانی هستند. حفاران غیرمجاز نیز از عدم مراقبت این محوطه‌ها سوء استفاده کرده اند. رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران به تازگی وعده داده است به مسایل اخیر در خوزستان رسیدگی خواهد شد.

نگرانی از عملیات اکتشاف نفت در کویر

کارشناسان محیط زیست بار دیگر هشدار داده‌اند که صدور مجوز برای اکتشاف و استخراج نفت و گاز در پارک ملی کویر ایران، تعادل زیست محیطی و اکوسیستم این منطقه را برهم خواهد زد. پارک ملی کویر با داشتن گونه‌های جانوری و گیاهی منحصر به فرد و چشم‌اندازهای بکر طبیعی، یکی از ذخیره‌گاه‌های زیست کره در ایران است که از سوی سازمان جهانی یونسکو مورد شناسایی قرار گرفته است. پیش از این نیز تلاش پیمانکاران شرکت ملی نفت برای ورود به این منطقه به درگیری‌ و اعتراضاتی منجر شده بود.

زیبایی ربوده شده

انتشار دو خبر جداگانه اما مرتبط به یکدیگر در روزهای گذشته، بار دیگر توجه افکار عمومی را به غارت آثار هنری توسط نازی‌ها در طول جنگ جهانی دوم جلب کرد. موزه‌ای در شهر درسدن آلمان به تازگی اعلام کرده که یکی از تابلوهای ارزشمندش جزو آثاری است که نازی‌ها به زور توقیف و مصادره کرده بودند. در نیویورک نیز یک اثر نقاشی قرن شانزدهمی که توسط نازی‌ها ربوده شده بود به دست آمده است. در جریان جنگ جهانی دوم، آلمان نازی صدها هزار اثر هنری را از کشورهای تحت اشغال مصادره کرد. گرچه پس از جنگ بسیاری از این آثار بازگردانده شدند اما هنوز از سرنوشت هزاران اثر دیگر خبری در دست نیست.

ریتون‌ در آیین‌های ایرانی

ریتون که ظرفی است به شکل حیوانات مختلف برای نوشیدن شراب، از دوران پیش از تاریخ تا دوران پارتی در ایران تغییرات شکلی متفاوتی کرد. پائولا پیاچنتینی، باستان‌شناس موزه هنرهای شرقی رم با بررسی نمونه‌های مختلف ریتون، تغییرات شکلی، تنوع، پیچیدگی و همچنین اهمیت نمادین آن را در فرهنگ ایرانی تا دوران پارتی بررسی کرده است. نظریه غالب در مورد چرایی استفاده از جام‌هایی به شکل حیوانات آن است که مردمان دوران کهن اعتقاد داشتند با عبور مایع از درون چنین ظرفی، نیروی آن جانور به انسان منتقل می‌شود. اما به اعتقاد این باستان‌شناس ایتالیایی ریتون‌های هلالی شکل دوران پارتی اشاره‌های نمادین دیگری نیز دارند.

خشکسالی آثار باستانی را آشکار کرد

منطقه «انبار» در عراق، روزگاری جزو مناطق مهم ایران در دوران ساسانی بوده و شهر «انبار» را بعد از تیسفون دومین شهر بزرگ در غرب ایران دانسته‌اند. اکنون خشکسالی بزرگی در عراق باعث پایین رفتن سطح آب فرات و دریاچه سد روی آن شده است و بسیاری از آثار باستانی غرق شده از زیر آب بیرون آمده‌اند. آثاری که مربوط به دوره‌های مختلف تاریخی از سه هزار سال پیش از میلاد مسیح تا دوران رمی‌ها و ساسانیان است.

خانه‌ی آبی ما

دوم اردیبهشت در سراسر جهان مراسمی به نام روز زمین برگزار شد. مراسمی که سابقه برگزاری آن به حدود سی و نه سال پیش باز می‌گردد. امسال شعار مرتبط با روز زمین «نسل سبز» بود. این شعار و اهداف مرتبط با آن تا سال آینده تعقیب می‌شود. سازمان‌ها و تشکل‌های حامی محیط زیست امیدوار هستند که سال آینده را به نقطه عطف مهمی در زمینه توجه به مسائل زیست محیطی و روی آوردن به انرژی‌های پاک و جایگزین سوخت‌های فسیلی تبدیل کنند.

معماری پایدار ایرانی در رم

در نمایشگاهی که از معماری ایرانی در موزه‌ هنرهای شرقی رم برپا شده، استفانو روسو، معمار ایتالیایی، به معرفی آن بخش از عناصر معماری سنتی ایران می‌پردازد که طی سده‌ها در مناطق مرکزی در خدمت متعادل کردن شرایط اقلیمی بوده‌اند. معماری پایدار در دهه‌های اخیر مورد توجه معماران جدید قرارگرفته و در این راه تجربیات و روش‌های کهن معماری بومی نیز مورد مطالعه قرار می‌گیرد. این معمار ایتالیایی با همین دیدگاه به معرفی عناصری همچون ایوان، بادگیر، ساباط، قنات، حوضخانه و حیاط مرکزی در معماری ایرانی پرداخته است.

نجات‌بخشی میراث فرهنگی پس از زلزله

زلزله اخیر در ایتالیا به مراکز تاریخی و میراث فرهنگی آسیب‌های زیادی وارد کرد. چندین کلیسا و موزه، ساختمان فرمانداری و قلعه‌ای تاریخی جزو بناهای آسیب دیده در شهر هفتصد ساله لاکویلا هستند. هم اکنون برنامه‌های متعددی برای نجات این آثار پیشنهاد شده است. واتیکان نیز از موسسات مختلف درخواست کرده تا هرکدام حامی یکی از آثار هنری آسیب دیده شوند. حفاظت‌گران پس از فروکش کردن پس‌لرزه‌ها برای نجات این آثار وارد عمل خواهند شد.

زلزله ایتالیا؛ پیش‌بینی‌ها و ابهام‌ها

با وقوع هر زلزله بحث پیش بینی پذیر بودن یا نبودن حوادث طبیعی نیز مطرح می‌شود. هشدارهای یک پژوهش‌گر ایتالیایی، پیش از وقوع زلزله اخیر، در مورد نزدیک بودن فاجعه‌ای بزرگ اکنون به بحث‌های زیادی دامن زده است. بسیاری مقامات مسئول را به بی توجهی متهم می‌کنند اما در برابر، پژوهشگران دیگر بر عدم دقت پیش بینی‌های صورت گرفته پافشاری دارند و معتقدند براساس چنین داده‌هایی نمی‌توان خواستار تخلیه شهرها و خروج مردم از آن‌ها شد. این پیش‌بینی بر اساس میزان خروج گاز رادون صورت گرفته بود.

راز دیوارهای الحمرا

سقف‌ها و دیوارهای یکی از دیدنی‌ترین کاخ‌های اسپانیا که پوشیده از نوشته‌هایی عربی است اکنون پس از ششصد و پنجاه سال رمزگشایی می‌شود. سده‌ها پیش، هنرمندان و استادکاران زیر نظر شاعران دربار به تزیین سطوح کاخ و قلعه‌ای پرداختند که محل اقامت حاکمانی بود که بر اسپانیا حکومت می‌کردند. بعضی از اشعار در وصف فضاهای معماری این کاخ سروده شده‌اند. فراوانی خطوط و درهم آمیختگی آن‌ها با تزیینات هندسی و نقوش دیوارها، خواندن و تفکیک آن‌ها را به پروژه‌ای بزرگ تبدیل کرده است.

چشم‌انداز محیط زیست ایران در سال گذشته

سال هشتاد و هفت در حالی به پایان رسید که اخبار چندان خوشی از وضعیت محیط زیست در رسانه‌ها منتشر نمی شد. پدیده نگران کننده کشند سرخ در خلیج فارس، آتش سوزی در پارک ملی گلستان، آسیب‌های فراوان به تعدادی از تالاب‌ها و دریاچه‌ها، آلودگی هوا و خاک در شهرهای بزرگ و اجرای برنامه‌های توسعه بدون در نظر گرفتن مسائل زیست محیطی برخی از مهم ترین اخبار و نگرانی‌های موجود در خصوص محیط زیست ایران در سال گذشته بودند.

سالگرد نجات بزرگ

پنجاه سال پیش حمایت‌های جامعه جهانی از یک عملیات بسیار فنی و پیچیده سبب شد تا تعداد زیادی از آثار باستانی مصر و سودان از خطر غرق شدن در دریاچه بزرگ سد اسوان نجات پیدا کند. سد اسوان بخش زیادی از منطقه باستانی نوبیه را زیر آب برد. یکی از بزرگ‌ترین نیایشگاه‌های مصر باستان پس از تقسیم شدن به قطعات سنگی بزرگ، ده‌ها متر به بالای کوه انتقال پیدا کرد. چند نیایشگاه دیگر نیز پس از فرو رفتن در آب بیرون آورده و به جای دیگری منتقل شدند. یونسکو پنجاهمین سالگرد این عملیات بزرگ و موفقیت‌آمیز را گرامی داشته است.

جشن آغاز بهار در مصر

جشن آغاز بهار در مصر که برخی قدمت آن را تا پنج هزار سال برآورد کرده‌اند از معدود آیین‌های کهن پیشااسلامی است که هنوز هم پس از هزاره‌ها در این کشور برگزار می‌شود. این جشن مطابق گاهشماری کهن قبطیان جشن گرفته می‌شود و جزو تعطیلات رسمی در مصر است. مردم مصر این روز را در طبیعت گذرانده و به خوردن غذاهایی می‌پردازند که در روزگاران پیشین به خدایان مصری در نیایشگاه‌ها تقدیم می‌شده است.