گفت و گو

ایران امروز پر شتاب تر از ایران ۵۷

علی‌رضا نوری‌زاده روزنامه‌نگار و کارشناس مسایل سیاسی ایران است. او با شرق‌الاوسط چاپ لندن همکاری می‌کند. اما آن‌چه که بر این گفت‌و‌گو مرا واداشت این بود که نوری‌زاده بعد از پایان دکترای جامعه‌شناسی در لندن، به ایران بازگشت و در روزنامه اطلاعات با سمت دبیر سیاسی روزنامه مشغول به کار شد. درست در بهبوحه انقلاب ایران. حال گروهی جریان اعتراض فعلی را قابل قیاس با ایران پنجاه و هفت می‌دانند و برخی به لحاظ ماهیتی متفاوت. این شد که نوری‌زاده روزنامه‌نگاری در آن سال‌ها و این سال‌ها فرصتی برای بررسی شکلی و ماهوی این اعتراض و ایران پنجاه و هفت باشد.

سه میلیون رای که ارزش تخلف دانستن ندارد

در حالی که شورای نگهبان این روز ها نقطه بود این شورا در اولین حرکت اعلام کرد که تخلف جدی صورت نگرفته است و بعد نیز اعلام کرد که این شورا انتخابات را تایید خواهد کرد. گروهی شورای نگهبان و ابطال انتخابات را راه برون رفت از بحران می‌دانستند و با این شکل به نظر می رسد این راه نیز به بن بست ختم شد. در این مورد با دکتر محمد‌سیف‌زاده حقوق‌دان و یکی از بنیان‌گذاران کانون مدافعان حقوق بشر ایران گفت و گویی کردم.

کردها از اعتصاب استقبال نکردند

در حالی که از چند روز پیش برخی از گروه های فعال در کردستان با انتشار بیانیه‌هایی تقاضای اعتصاب عمومی از مردم این استان کرده بودند، به نظر می‌رسد علی‌رغم اعلام چندان این اقدام که از دیروز سه شنبه دوم تیرماه آغاز شده است از اقبال بالایی بین کردها برخوردار نبوده است.اجلال قوامی سخن گوی سازمان دفاع از حقوق بشر در کردستان در این مورد توضیح می دهد.

انتخابات به لحاظ ساختاری زیر سوال است

محمود احمدی نژاد با بیست و چهار میلیون رای نفر اول انتخابات شناخته شد. رهبر ایران نیز در همان ساعت های اول این حضور را حماسی شناخت. اما کار به این جا ختم نشد. همه طرفداران میر حسین می گفتند که در انتخابات دست برده شده است.اعتراض ها بالا گرفت و این بار مردم بودند که در برابر دست گاه های اجرایی در انتخابات سر بر آورده بودند. آنها رای شان را می خواستند. تخلف در انتخابات به نظر ماشا اله عباس زاده دبیر هیات اجرای ستاد انتخابات در چهار دوره، سازمان یافته است.

مشهد و تبریز هم در امان نماندند

در پی ناآرامی‏های بعد از انتخابات ایران در روز جمعه بیست و دوم خرداد ماه، هنوز تنش‏ها در سطح کشور ادامه دارد. در مشهد نیروهای لباس شخصی و گروه‏های موسوم به «انصار حزب‏الله» و بسیجیان به دانشجویان متحصن در دانشگاه فردوسی مشهد حمله کرده‏اند. گزارش‏ها حاکی است که این درگیری در محوطه‏ی شمالی این دانشگاه رخ داده است. تبریز نیز از ناآرامی های انتخاباتی در امان نماند. در همین ارتباط به چند تن از شاهدان گفت‌وگو کرده ایم.

«حتا برخی اصول‌گرایان مشهد هم متأسف شدند»

در روز دوشنبه مسیر سبز موسوی از تجریش تا میدان راه آهن تهران باعث بسته شدن خیابان‌های مسیر شده بود. در برخی از شهرستان‌ها نیز خبر می‌رسد گروه‌های طرفدار موسوی در تدارک برنامه‌هایی مشابه هستند. از جمله شهر مشهد که به نظر می‌رسد فضای انتخاباتی جوانان را به خیابان کشیده است. روز چهاردهم خرداد امسال در محل خیابان سید‌رضی مشهد، درگیری بین دو ستاد منجر به مجروح شدن چهار نفر از فعالان مشهدی شده بود. روز بعد در بیمارستان پرهام رضایی یکی از اعضای فعال در ستاد میرحسین موسوی کشته شد. در رابطه با فضای انتخاباتی این شهر با دو نفر از شهروندان مشهدی گفت و گو کرده‌ام.

«عده‌ای می‌خواهند سکوت مطلق حاکم باشد»

بیش از سی روز از بازداشت گروهی از اعضای «تعاونی مسکن فلزکار و مکانیک» می‏گذرد. روند بازداشت و رسیدگی به پرونده‏ی بازداشت‏ شدگان، به گفته‏ خانواده‏های‏شان، آشکارا برخلاف قانون اساسی، قانون آیین دادرسی کیفری و قوانین بین‏المللی است. عبدالفتاح سلطانی در این باره به زمانه می‌گوید: «هیچ دلیلی برای نگه‏داری آنان در زندان وجود ندارد و هیچ عملی مجرمانه‏ای از ناحیه‏ی این متهمین انجام نگرفته است. آنان صرفاً در تجمعی صنفی‏ در محلی دربسته، محدود و محصور مشغول انجام امور صنفی خود بوده‏اند. این نشان می‏دهد که دولت آقای احمدی‏نژاد تحمل هیچ تجمعی را، ولو قانونی هم باشد، ندارد.»

«اسانلو در معرض یورش شعبان بی‌مخ‌ها»

کمپین حقوق بشر در ایران اسنادی را در مورد محکومیت و مدارک و مستندات حکم صادره برای برادران علایی و خانم سیلوا هارتونیان منتشر کرد. این سازمان مدنی، بار دیگر در مورد شرایط سخت منصور اسانلو در زندان رجایی شهر کرج نامه‌ای به رئیس قوه قضاییه نوشت. هادی قائمی در این باره به زمانه می‌گوید: «ایشان در زندان رجایی شهر در وضعیت بسیار خطرناکی هستند و طی ۱۰ روز گذشته دوبار از سوی زندانیان که در آنجا در حبس هستند مورد حمله قرار گرفته و تهدید شده است. ایشان نباید در زندان رجایی شهر باشند. به جز حملاتی که به آقای اسانلو شده، وی از بیماری‌های زیادی هم رنج می‌برد.»

کور سوی امید، اعدام کودکان متوقف می‌شود؟

در هفته‌ای که گذشت یک بار دیگر تشویش اعدام یک نوجوان، رسانه‌ها را فرا گرفت. پدر محمدرضا حدادی با مراجعه به دادسرای شیراز، متوجه شد که دایره اجرای احکام برای اجرای حکم قصاص فرزندش که از پانزده سالگی به اتهام قتل عمد بازداشت شده، در روز چهارشنبه ششم خرداد در محوطه زندان عادل آباد شیراز وقت گذارده و در این روز حکم اجرا خواهد شد. در حالی که این حکم به وکیل او ابلاغ نشده بود. در مورد توقف اعدام این نوجوان با محمد مصطفایی، وکیل و فعال مدنی گفت‌وگویی کرده‌ام.

«می‌خواهیم در پی ائتلاف سازمان‌های مردم‌نهاد باشیم»

عده‌ای از فعالان سیاسی در ایران به تازگی گروهی را به نام «همبستگی برای دموکراسی و حقوق بشر در ایران» تشکیل داده‌اند. آنان طی بیانیه‌ای موجودیت خود را اعلام کردند. در این گروه به کسانی چون داوود هرمیداس باوند از فعالان جبهه ملی و استاد دانشگاه، ادیب برومند شاعر ایرانی، حشمت‌الله طبرزدی از فعالان سیاسی در ایران و کورش زعیم از جبهه ملی بر می‌خوریم، این افراد اعضای این گروه جدید را تشکیل می‌دهند‌. کورش زعیم یکی از بنیان‌گذاران این گروه می‌گوید: «برای این‌که بتوانیم در روند سیاسی کشور تأثیرگذار باشیم باید به این امید که به زودی به یک ائتلاف میان سازمان‌های سیاسی و برخی از سازمان‌های مردم‌نهاد تبدیل شود تلاش کنیم.»

«اگر شرکت نکنید، کودتای خزنده در راه است»

صبح روز هشتم خرداد‌ماه، در حالی که فقط چند روز به برگزاری انتخابات دور دهم ریاست جمهوری باقی مانده است، گروهی شامل بر ۵۰ نفر از فعالان سیاسی، اجتماعی و مدنی بیانیه‌ای را صادر کردند که عنوان کلی آن بیانیه «دعوت برای مقابله با کودتای بدون خونریزی» بوده است. این فعال‌های سیاسی، اجتماعی و مدنی هشدار داده‌اند که تلاش‌هایی در حال اجرا است که آرای سازماندهی شده‌ی تندروها بتواند سرنوشت انتخابات ریاست جمهوری ایران را به نفع احمدی‌نژاد تغییر دهد. در همین زمینه با عیسی سحرخیز و احمد زیدآبادی از امضاکنندگان این بیانیه گفت و گو کرده‌ام.

روزهای پر‌التهاب تبریز و شمارش معکوس انتخابات

نشست انتخاباتی حامیان میرحسین موسوی، که با حضور مجید انصاری در تبریز برگزار می‌شد به خشونت کشیده شد. این نشست بنا بود جلسه پرسش و پاسخی در حول محور سیاست‌های انتخاباتی آقای موسوی باشد. اما با برخورد برخی از افراد با گروهی از معترضین که با پلاکارد و نوشته خواستار پاسخ گفتن آقای خاتمی بودند این جلسه رو به خشونت گذارد. این جلسه در نهایت باعث ضرب و شتم حدود هشت نفر از دانشجویان از سوی اعضای کمیته بسیج ستاد میرحسین موسوی و انتظامات سالن شد. این افراد عموماً از کسانی بودند که پلاکارد‌هایی با مضامین هویت‌طلبانه داشتند.

جان اسانلو در خطر است، کسی پاسخ نمی‌دهد

در حالی که «کمپین بین‏المللی حقوق بشر در ایران»، با اعلام این که جان منصور اسانلو در خطر است، خواستار آزادی هرچه سریع‏تر وی شده، قوه‏ی قضاییه‏ی ایران تا کنون پاسخ مناسبی نسبت به تقاضاهای خانواده‏ی او نداده‏ است. منصور اسانلو، رییس هیأت مدیره‏ی «سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوس‏رانی تهران و حومه» است که به اتهام اقدام علیه امنیت ملی‏، به پنج سال زندان محکوم شد. در همین زمینه با فرشته اسانلو، خواهر منصور اسانلو، گفت‏وگو کرده‌ام.

«جرم پسرم، چای خوردن در پارک لاله است»

در روز یازدهم اردیبهشت ماه گذشته که برابر با اول ماه می، روز جهانی کارگر بود، تعدادی از کارگران که بنا بود در برنامه‌ای اعتراضی در پارک لاله تهران دست به تجمع بزنند، پیش از آغاز مراسم توسط نیروهای انتظامی و امنیتی دستگیر شدند. قبل از آغاز مراسم نزدیک به یک‌صد نفر از کسانی که در پارک لاله بودند توسط عوامل انتظامی و امنیتی دستگیر شدند. عده‌ای از خانواده‌های آنان اشاره می‌کنند که حضور نزدیکان آنها در پارک صرفا برای تفریح بوده است و حتی قصد شرکت در این تجمع را نداشته‌اند. در این ارتباط با مادر امیر یعقوب علی، یکی از بازداشت شدگان گفت‌وگو کرده‌ام.

حلال فود، بهانه حضوری جهانی در بازار

ششمین نمایشگاه بین‌المللی غذای حلال در مالزی با عنوان «میهاس» از ششم می به مدت پنج روز آغاز به کار کرد. افتتاح این نمایشگاه با حضور نخست وزیر جدید مالزی انجام گرفت. این نمایشگاه در ششمین دور برگزاری خود با حضور دعوت شدگان خارجی و داخلی در همان روز اول نشان داد که نسبت به هر سال توانسته است گام‌های بلندی را برای رشد بردارد. در این مدت بسیاری از سفیرها و نمایندگان خارجی نیز از نمایشگاه دیدن کردند. این نمایشگاه که در پی ارایه برند و یا نشانه‌ی «حلال فود» یکی از افتخارات مالزی در زمینه‌ی گسترش تجارت جهانی به حساب می‌آید شکلی تازه از تجارت در حوزه غذا ارایه کرده است.

«نگرانی از فروپاشی اجتماعی، دلیل صدور بیانیه بود»

جمعی از تشکل‌های دانشجویی بیانیه‌ای درباره‌ی آن‌چه عواقب انتخاب مجدد محمود احمدی‌نژاد به عنوان رییس جمهور ایران نامیده‌اند، صادر کرده‌اند. فرید هاشمی در گفت و گو با زمانه می‌گوید: «آقای احمدی‌نژاد با نحوه‌ی مدیریت کشور نشان دادند در صورتی که روند ریاست جمهوری ایشان ادامه پیدا کند احتمالاً بحران‌ها تشدید هم خواهند شد و ما با نوعی ناامیدی، بی‌اعتمادی، سرخوردگی و یأسی که تمام جامعه را فرا می‌گیرد روبه‌رو خواهیم شد و احتمال این‌که جامعه‌ی ایران در خطر فروپاشی و بی‌سازمانی اجتماعی قرار بگیرد، وجود دارد.»

از نشریه توقیف شده «شمس تبریز» تا زندان

در حالی که قریب به چهل روز از دستگیری نقی احمدی‏آذر، روزنامه‏نگار، فعال مطبوعاتی و نویسنده و شاعر آذربایجانی می‏گذرد، فعالان مدنی هنوز اعلام می‏کنند که از سرنوشت او اطلاعی در دست ندارند. نقی احمدی‏آذر، عضو هیأت تحریریه‏ی نشریه‏ی توقیف شده‏ی «شمس تبریز» و مورخ و شاعر آذربایجانی است که در پانزدهم فروردین‌ماه ۱۳۸۸ بازداشت شده است و علی‏رغم گذشت نزدیک به چهل روز، هنوز در بازداشت به‏سر می‏برد. در همین رابطه با برادر نقی احمدی و یاشار حکاک‏پور، مسئول روابط عمومی انجمن دفاع از زندانیان سیاسی آذربایجانی در ایران گفت و گو کرده‌‌ام.

مردم رای می‌دهند، شورای نگهبان انتصاب می‌کند

به تازگی موج سوم، فراخوانی برای ثبت نام در کمیته صیانت از آراء داده است. بحثی که از ابتدای گرم شدن تنور انتخابات از سوی کروبی و موسوی مطرح، و البته با برخورد شورای نگهبان نیز مواجه شد. اما سوال اینجاست: آیا تشکیل چنین کمیته‌ای به لحاظ حقوقی می‌تواند وجاهت داشته باشد؟ شورای نگهبان اشاره دارد که تشکیل این کمیته غیر قانونی است؛ اما از سویی دیگر بسیاری از حقوق‌دان‌ها معتقدند در قانون اساسی کشور وجود چنین ناظرانی تعریف شده است. در مورد مصادیق حقوقی تشکیل این کمیته و ویژگی‌های آن با دکتر محمد سیف‌زاده، عضو کانون مدافعان حقوق بشر گفت‌وگو کرده‌ام.

«با سخنان فرمانده سپاه، مجوز رسمی صادر شده است‌»

فرمانده‌ی سپاه ایران می‌گوید آن بخش از بسیج که فعالیت‌های نظامی ندارد جزو نیروهای مسلح محسوب نمی‌شود و مجاز است در رابطه با صیانت انقلاب وارد مباحث سیاسی شود. هم‌چنین وی گفت فعالیت‌های این بخش از بسیج در انتخابات ریاست جمهوری هم منع قانونی ندارد. علی‌رضا نوری‌زاده در این باره می‌گوید: «همه نظامی هستند به‌ ویژه زمانی که نظام، درجات ارتش را در سایر نیروهای نیز منطبق کردند عملاً به یک سپاهی و یک بسیجی نیز همان جایگاه را دادند که به یک افسر ارتشی می‌دهند. در خیلی از کشورها دیده‌ایم که وقتی دست نظامیان را در امور سیاسی باز ‌گذاشتند، خود این‌ها بعداً زمینه‌ساز کودتا شدند.»

«وقتی کسی به جرم داشتن سبیل دستگیر می‌شود»

در شب پانزدهم اردیبهشت‌ماه ۸۸، یازده نفر از درویش‌های نعمت‌الهی آزاد و پس از آن، شانزدهم اردیبهشت نیز یک نفر دیگر آزاد شد. تا زمان تهیه این گزارش سه تن دیگر از این درویش‏ها به نام‏های مسلم صنعت‏پرست، یدالله شمس‏خانی و میکاییل قربانی هنوز در زندان به‏سر می‏بردند. غلامرضا هرسینی در این باره می‌گوید: «اتهام اولیه، اخلال در امنیت کشور و تجمع غیرقانونی بود که دادگاه انقلاب آن‏ها را از این اتهامات تبرئه کرد. اصلاً نه تجمعی صورت گرفته بود. نه به امنیت کشور لطمه‏ای وارد آمده بود. اتهام دوم، اخلال در نظم و تمرد نسبت به مأمورین اعلام شد.»