بررسی و معرفی کتاب

سفری خوش‌بینانه به حقیقت

به نظر می‌رسد مشکل «سفری به حقیقت»، نوشته‌ی سهراب چمن آرا، این است که این کتاب حالت تلگرافی دارد. نویسنده از شدت علاقمندی به نمایش روحیه والا و جسور مرد سیاه‌پوست که «سام» نامیده می‌شود از داستان‌پردازی غافل شده است. کتاب لحنی گزارشی دارد، و به نظر می‌رسد با تکیه بر یک ماجرای واقعی نوشته شده است.

این کتاب شماره‌گذاری ندارد

نوولا یا رمانک «دل‌ام می‌خواهد هرگز آرزوی‌اش نکنم» اثری‌ست از فرزانه راجی که پیش از این «دل انار» را از او خوانده‌ایم. این رمانک فضایی خاکستری و روحی در‌ ‌خود ‌بسته و تیره دارد. چنین به نظر می‌رسد که این یک داستان عامیانه است که نویسنده در کودکی آن را شنیده. اما این داستان عامیانه، در ذات خود، نهیلیسم ترسناکی را به یدک می‌کشد.

«لرزه‌ها»؛ تجربه‌ی زیبای خاطره‌نویسی

فریده زبرجد، نویسنده مجموعه خاطرات «لرزه‌ها»، به خوبی فضاهای دوران کودکی‌اش را شرح می‌دهد. گرچه نسبت به تحلیل مسائل بی‌اعتناست اما خود به خود انگشت بر یک مساله مهم اجتماعی می‌گذارد. او دومین فرزند خانواده‌ای پر اولاد است که حسرت داشتن یک اتاق و یک خلوت را دارد. ای کاش او میان این نیازها و حالت انقلابی که به او منتقل می‌شود نقبی ایجاد می‌کرد.

گفت‌وگو از عاشقانه‌ها

محمد حسین زاده نویسنده‌ای است که کار ادبی خود را دیر شروع کرده. او در مجموعه داستان «زیر پل بهمنشیر»، نشان می‌دهد که طبع خوبی برای نوشتن دارد. داستان‌های این مجموعه در جایی میان خوزستان و بخش‌های مختلف سوئد شکل گرفته‌اند. نویسنده که ظاهرا اصلیت بختیاری دارد، با عشق غریبی که به زادگاه خود اهواز دارد به شرح ماجرا می‌نشیند.

حوض سنگی

حوض سنگی رمان قابل تاملی است که سعید هنرمند در نشر جوان در تورنتو به چاپ رسانده است. حوض سنگی قالبی دارد که انسان را به یاد خشم و هیاهو ویلیام فالکنر می‌اندازد. مشکل‌ترین بخش کتاب نیز همانند خشم و هیاهو فصل آغازین آن است. فصل‌ها با نام شخصیت‌ها فاصله‌گذاری شده‌اند. کتاب روایت مشترکی است که از زبان‌های مختلف به گفته می‌آید.

در ستایش «آزادی»

مسیح علی‌نژاد نشان می‌دهد که در سراسر دوران کوتاه زندگی خود دویده است. این میل به آزادی در رابطه‌ی او با پسرش پویان به خوبی جلوه‌گر است. با شهامت فراوان می‌کوشد به پسرش حالی کند که حق حیات دارد. رابطه بسیار خوب تعریف شده است. کتاب «من آزاد هستم»، زندگی‌نامه موفقی است که عمر کوتاهی خواهد داشت.

انگلستان شفابخش

«پونه ابدالی»، می‌کوشد ثانیه‌های و دقایق گریزپا را در آن هنگام که اندیشه‌ای از ذهن ما عبور می‌کند ثبت کند. او در جستجوی گفتن هیچ نکته یا حادثه مهمی نیست؛ بلکه فقط می‌خواهد اندیشه‌های انسان را در دقایق زندگی ضبط کند. البته ما برای این کار، به میانگینی نیاز داریم که بسا قلم نباشد. سازهای مختلف بهتر می‌توانند آنات مبهم حال ما را شرح دهند. قلم، اما جز آن‌که شرایط را منجمد کرده و از درون انجماد حالتی را بیرون بکشد، چاره‌ی دیگری ندارد.

«روی کاشی‌ها، آبی‌ها دیده بودم»

روی زمین هم ذخیره آبی بود؛ نزدیک شهر من معدن لاجورد بود. روی کاشی‌ها، آبی‌ها دیده بودم. در تذهیب قرآن‌ها، با لاجورد مادرم ملافه ها را آبی می‌کرد. باغ ما پر از نیلوفر آبی می‌شد و جا‌به‌جا گل‌های آبی کاسنی. نگین انگشتر مادرم آبی بود؛ فیروزه بود، از جنس ریگ‌های ته جویبارهای بهشت شداد. باغ ما پر از نیلوفر آبی می‌شد و جا‌به‌جا گل‌های آبی کاسنی.

«بودن با سهراب سپهری غنیمت است»

کامیار عابدی گرچه بسیار جوان است، اما فهرست آثارش که بیشتر از هر چیز معطوف به کار تحقیقی در زمینه زندگی شاعران و شعر معاصر بوده در برگیرنده پانزده اثر مهم است. اما کتابی که این‌جا به بررسی‌اش پرداخته‌ام، دربرگیرنده دو رساله درباره سهراب سپهری است. در رساله نخست که دربرگیرنده تأثیرات فرهنگ ژاپن بر سهراب سپهری ا‌ست متوجه می‌شویم که شاعر و نقاش نابغه ایرانی برای چند ماهی مقیم ژاپن بوده است.

«رفته بودی برایم کمی جنوب بیاوری»

روجا چمنکار، در مجموعه رفته بودی برایم کمی جنوب بیاوری نشان می‌‌دهد که شاعر مستعدی‌ست. او برنده جایزه شعر پروین اعتصامی است و در بی‌‌‌ینال بین‌المللی شعر در کشور فرانسه در سال هشتاد و چهار شرکت کرده. فیلمی نیز به نام یادها، بوسه‌ها، خنجرها، از زندگی منوچهر آتشی ساخته است.

در این شهر باریک

شهر باریک، مجموعه داستان‌هایی‌ست به قلم آیدا احدیانی، و توکا نیستانی تصویرهای قابل تأمل این مجموعه را نقاشی کرده است. آیدا احدیانی تمام راه را از ایران تا تورنتو دویده است تا ناگهان دریابد یک نویسنده جهان‌وطن است. طرح‌های او شناسنامه جهانی دارند و گرچه نام خود او اغلب می‌آید و نام ایران گه‌گاه به چشم می‌خورد، اما این هردو واقعیتی در میدان واقعیت‌های جهانی هستند.

«برهوت کاهی رنگ»

مینو نصرت از نوع انسان‌هایی است که در خاطرات خود زندگی می‌کند و در چرخشی مدام در این میدان، به کشف و شهود نوینی دست می‌یابد. همچنین می‌توان باور کرد مینو نصرت، شاعری است که کلمات در شعر او پوسته نوینی پیدا می‌کنند، و این وجهی از حضور شعرگونه شاعران است که کلمات را کشف می‌نمایند. در واقع در هر کلامی که حس کشف و شهودی در باب کلمه وجود داشته باشد، حس شعر نیز خانه کرده است.

رویای اروپا

از طریق خواندن کتاب آذر نفیسی متوجه می‌شویم که رویای به غرب رفتن الزاما نه یک رویای ایرانی، بل‌که یک رویای جهانی، به ویژه جهان اسلام است. ما با خیرگی به غرب نگاه می‌کردیم. به غرب آمدیم و حالا داریم غرب را تغییر می‌دهیم. چنین است که امروز آذر نفیسی برای همان غربیانی می‌نویسد که عمری در خواندن کتاب‌ها و آموختن از فرهنگ آنان نیرو گذاشته بود.

آینه نازک حضور گراناز موسوی

گراناز موسوی، متولد سال ۱۳۵۲ شاعر بااستعدادی است که اخیراً وارد کار سینما نیز شده است. گراناز از دسته شاعرانی است که میان ایران و جهان سرگردان است. او گاهی در ایران و گاهی در استرالیا زندگی می‌کند. اکنون با آغاز فعالیت سینمایی، لاجرم میدان گسترده‌تری برای حرکت پیدا خواهد کرد و بی‌شک این در شعرش اثرگذار خواهد بود.

آرمان‌گرایی صرف به هلاکت می‌انجامد

کتاب «کلاغ و گل سرخ» که در تابستان ۱۳۸۸ در آلمان منتشر شده، شرح دوران زندان مهدی اصلانی، چریک فدایی شاخه اکثریت را در بر می‌گیرد. او به صراحت می‌گوید که نسبت به سازمان سیاسی‌اش انتقاد دارد و از آن‌ها جدا شده است. پیش‌درآمد کتاب نشان می‌دهد که مهدی اصلانی طرحی برای نوشتن یک خاطرات کامل سه‌بعدی داشته است.

در قلب من درختی‌ست

هنگامی که ما غزل حافظ یا مولانا را شعر می‌دانیم، بسیار مشکل خواهد بود تا به سروده‌هایی که شاعران جوان متولد دهه‌های چهل و پنجاه و شصت می‌سرایند نیز شعر بگوییم. این افراد اغلب خود اعتراف می‌کنند که قوانین عروض و قافیه را نمی‌شناسند. البته سروده‌های آنها اغلب از معنا و مفهوم قابل تأملی برخوردار است، اما شباهت چندانی به شعر در مقام آن‌چه حافظ و مولانا و یا فروغ و سپهری برای ما باقی گذاشته اند ندارد. من اشکالی نمی‌بینم که تا پیدا شدن اصطلاحی مناسب برای این نحوه سخن، این نوع سروده ها را «شعرواره» بنامیم.

راستی تخمه هم می‌فروشند؟

شیما کلباسی، مبتکر سبک اشعار موازی است که به صورت افقی عمودی قابل خواندن هستند. او هم‌چنین نخستین شاعر ایرانی است که به نوشتن اشعار دونفره با شاعران غیر هم‌زبان پرداخته است. خانم کلباسی به تازگی مجموعه شعر «سنگسار» را به زبان فارسی منتشر کرده است. روشن است که طراحی پدیده کریه سنگسار، کار مشکلی است. شاعر نهایت کوشش خود را کرده است تا بار این کراهت را به خواننده منتقل کند. اما درگیر کار سختی شده است.

مردان و زنانی که ایران نوین را شکل دادند

کتاب مورد بحث امروز اثری است از عباس میلانی به نام «پارسیان برجسته» یا «ایرانیان نامدار: مردان و زنانی که ایران نوین را شکل دادند.» دکتر میلانی در این کتاب به شرح زندگی ۱۵۰ تن ایرانی نامور می نشیند که در حیات اجتماعی مردم ایران در حد فاصل سال های ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۸ نقش اساسی بازی کرده‌اند. البته روشن است که محدود کردن شخصیت‌های یک دوران ۳۸ ساله به ۱۵۰ نفر باعث می‌شود که رقم قابل تأملی نام در کنار بماند تا نام‌های اصلی برجسته شوند.

و چنین است زندگی

شهزاده سمرقندی، در کتاب «سندروم استکهلم» به شرح باروری ناموفق خود می‌پردازد. این تجربه‌ای به کمال زنانه است. در بخشی از کتاب می‌گوید: «فرزند را برای چه می‌خواهی، این سوال همیشگی دوستان من است. تو که می‌گفتی هیچ وقت فرزنددار نمی‌شوی، و اگر هم دلت برای یک کودک داغ شود طفلی را به فرزندی خواهی گرفت. این بود فکر و روزگارم تا زمانی که احساس کردم که دوست دارم خودم باشم. آنی که طبیعت از من انتظار دارد. همچنان که از بکارت خسته شدم از بی فرزندی هم گاهی پریشان‌ام. آخر چرا؟ دلیلی دارد؟ آری، دارد.»

پاسخ اما تجاوز است

ثریا زنگباری، وابسته به جریان وحدت کمونیستی، شرح زندگانی خود را در کتابی به نام «پر کبوتر» به رشته نگارش درآورده است. باید پذیرفت که ثریا زنگباری نثری شیرین و روان دارد. او می‌کوشد مشکل اجتماع ایران را از زاویه‌هایی مورد بررسی قرار دهد؛ اما اغلب دچار لکنت زبان می‌شود و در حد روایت خاطرات زندگی باقی می‌ماند.