موسیقی ایرانی

«رسوای زمانه»

محمود خوشنام: «همایون خرم»، آهنگ‌ساز نام‌دار می‌گفت: زمانی که آهنگی را در سه‌گاه برای اجرا در برنامه گل‌ها تدارک می‌دیده از طریق «داوود پیرنیا»، سرپرست برنامه گل‌ها، با بهادر یگانه آشنا شده تا شعری بر آهنگ او بگذارد. حاصل این هم‌کاری، ترانه‌ای است به نام «رسوای زمانه» که با صدای «الهه» به اجرا درآمده است. ترانه هم‌چنان از شمع و پروانه می‌گوید ولی روانی بیان و ردیف بی‌توقف قافیه‌ها آن را سخت تأثیرگذار ساخته است.

معینی کرمانشاهی؛ «نمادگرایی موفق در ترانه»

محمود خوشنام: رحیم معینی کرمانشاهی هم مثل نواب صفا، زاده‌ی کرمانشاه است و چون او، در سال ۱۳۰۴ زاده شده است. او به تصویرسازی بیش از همتایان هم‌زمان خود توجه نشان داد. شاید به این دلیل که در نوجوانی علاوه بر شعر، به دنبال نقاشی نیز رفته و پیوند شعر و نقاشی در ذهنیت او بعدها زمین‌های شده است برای ترانه‌سرایی‌های تصویری.

قصه‌ی شمع

محمود خوشنام: «اسماعیل نواب صفا» در سال ۱۳۰۴ در کرمانشاه زاده شد و مثل غالب ترانه‌سرایان از روزنامه‌های فکاهی آغاز کرد. در میان ترانه‌های تصویری او، «تک درخت» از زیبایی ویژه‌ای برخوردار است. شاعر سرنوشت تک درخت تیره‌بختی را شرح می‌دهد که در سکوت صحرا فریادش در گلو شکسته است.

از «خروس لاری» تا «الهه ناز»

محمود خوشنام: آشنایی پرویز خطیبی با مهدی خالدی موجب ساخت ترانه‌هایی شد که همه‌ی آن‌ها با صدای دلکش پخش شده است. با آن‌که پرویز خطیبی بیشترین همکاری را با مهدی خالدی داشت، ولی معروف‌ترین متن ترانه‌ای او «بردی از یادم» نام دارد که در مایه‌ی اصفهان با موسیقی ناصر زرآبادی درآمیخته است. البته روایت دیگر می‌گوید که آهنگ از آن خود دلکش است و زرآبادی آن را روی کاغذ آورده و تنظیم کرده است.

«ای ایران»؛ تأثیرگذار، از مشروطیت تا امروز

محمود خوشنام: حسین گل‏گلاب که در سال ۱۲۷۴ زاده شد، در جوانی به آموزگاری در دارالفنون پرداخته و بعد به عنوان استاد گیاه ‏شناس در دانشکده‏ی پزشکی دانشگاه تهران به کار تدریس مشغول شده است، از درویش‏خان نواختن ساز را فراگرفته و در مدرسه‏ی علی نقی وزیری به فراگیری نظری موسیقی پرداخته است.

پیوند شگفت‌آور شعر و موسیقی در سروده‌های «رهی»

محمود خوشنام: روی‌آوری رهی به کار ترانه‌سرایی که از سال‌های نخستین دهه‌ی قرن جاری آغاز شد و حدود ۴۰ سال دوام یافت، نیروی پرتوان تغزل او را به ترانه‌های عاشقانه نیز تزریق کرد و در واقع نقطه عطفی در کار ترانه‌سرایی پدید آورد. گذشته از تغزل و ذهنیت پربار شاعرانه، توانایی رهی در پیوند دقیق شعر و موسیقی شگفتی‌آور بود.

«به مجمع جهانیان چو عضو رنجوریم»

محمود خوشنام: محمد علی امیرجاهد، شاید نخستین ترانه‌سرای ایرانی است که نگاهی فلسفی - اخلاقی به انسان و زندگی ناهنجار او دارد، و به ایران که می‌رسد نگاه انتقادیش تند و تیز می‌شود. او در تصنیف معروف به «ای نوع بشر»، جامعه‌ی جهانی را زیر تیغ تیز انتقاد خود می‌برد. جهانی که به دو قطب مالک و مملوک تبدیل شده، یکی به دنبال قرص جویی می‌گردد و دیگری حاصل دسترنج او را می‌برد.

«زارع از جور ارباب بی‌تاب شده»

محمود خوشنام: محمد تقی بهار، در «مرغ سحر»، زبان ادبی فاخری را که به آن انس و الفت داشت به کار گرفته است. با این همه حاصل کار در دل پیر و جوان و خاص و عام می‌نشیند. مرغ سحر در قفس ناله می‌کند و داغ شاعر تازه می‌شود. داغ اسارت و اختناق. ولی این ناله‌ها باید چون شراره‌‌ای سرانجام قفس را زیر و زبر کند و درهم بشکند.

ترانه‌هایی که تکیه‌گاه انقلاب مشروطیت شد

محمود خوشنام: واقعیت این است که جویبار زمزمه‌گر تصنیف‌های شیدا با گذر از انقلاب مشروطیت به دریای خروشان ترانه‌های عارف رسید. عاشقانه‌های خصوصی شیدا جای به عاشقانه‌های همگانی و میهنی عارف سپرد. مردی که به گفته‌ی خودش جز به وطن و مردم وطنش نیاندیشیده و اگرهم زمانی دل در گرو کسی داشته، باز دلش به این خوش بوده که او زاده‌ی وطن است.

«من همون ایرانم» به روایت فرید زولاند

«من همون ایرانم» ازجمله ترانه‌هایی بود که در جریان ناآرامی‌های اخیر در ایران از سوی هنرمندان ایرانی در خارج از کشور منتشر شد؛ موسیقی از فرید زولاند، تنظیم: تیگران ساکیان، ترانه‌سرا: رها اعتمادی، با صدای گوگوش که ویدئوی این ترانه به کارگردانی سیروس کردونی در یوتیوب ده ها هزار بار تماشا شده است. با فرید زولاند درباره‌ي این ترانه گفتگویی کردیم. زولاند می گوید: «این اثر کاری بود برای ایران و فرزندانش که از هم دور مانده‌اند؛ ایران گله‌مند است از بچه‌هایش ولی امروز به آنها افتخار می‌کند.»

صراحی گریه و بربط فغان کرد

مرسده هاشمی: دیشب آخرین اجرای گروه شهناز و محمدرضا شجریان، با سرپرستی مجید درخشانی در آمستردام به روی صحنه رفت. این اولین بار بود که محمدرضا شجریان با گروهی جوان و سازهایی نوظهور به این صورت روی صحنه می‌رفت. اما به طور کلی نخستین بار بود که استاد با نوازندگانی که (به جز مجید درخشانی) از اساتید مشهور نیستند، روی صحنه می‌رفت.

گلهای جاویدان در لندن

آزاده اسدی: جشنواره گلهای جاویدان یک‌شنبه، ششم اردیبهشت‌ماه در لندن برگزار شد که در واقع تجلیلی از داوود پیرنیا، بنیان‌گذار برنامه «گلها» بود. در این جشنواره تعدادی از خواننده‌ها و گوینده‌های برنامه معروف رادیویی «گلها» حضور داشتند. محمود خوشنام، کارشناس موسیقی که یکی از مهمانان این جشنواه بود در مورد برنامه محبوب رادیویی گلها می‌گوید: «صحنه‌سازی‌های مربوط به هنرمندانی که از دست رفته‌اند از طریق تصویر روی پرده دیده می‌شدند و توضیحاتی داده می‌شد. این برنامه دو زبانه بود. برای این‌که در لندن به‌ خصوص برنامه‌های ایرانی مورد استقبال انگلیسی‌ها قرار می‌گیرد.»

گروه شیراز و علیرضا قربانی در اتاوا و تورنتو

«گروه شیراز» که نوازندگان آن در کانادا و اروپا پراکنده هستند مدتی است که با خوانندگی علیرضا قربانی، هنرمندی که از تهران به گروه پیوسته، در حال اجرای برنامه‌هایی در شهرهای کانادا هستند. گروه شیراز و علیرضا قربانی در روزهای هفدهم و هجدهم آوریل هم در اتاوا و مونترال اجرا خواهند داشت و در پاییز برای کنسرت‌هایی به اروپا سفر خواهند کرد. سعید کامجو، نوازنده کمانچه در گروه، در گفت و گو با رادیو زمانه جزییات بیشتری از تور کانادایی گروه شیراز به‌دست می‌دهد.

گرامیداشت مولانا در لس‌آنجلس

پیمان ملاذ: هالیوود باول در شهر لس‌آنجلس بزرگ‌ترین آمفی‌تیاتر در فضای آزاد آمریکا‌ست و در سراسر تابستان این آمفی تئاتر عظیم با گنجایس ۲۳ هزار نفر، میزبان ارکستر فیلارمونیک لس‌آنجلس و گروه‌های مختلفی است که در زیر آسمان پرستاره‌ی لس‌آنجلس به اجرای برنامه می‌پردازند. اما شب ۲۷ ماه سپتامبر، هالیوود باول‌ جلوه‌ای دگرگونه داشت، هزاران نفر ایرانی و غیر‌ایرانی در برنامه‌ای به مناسبت گرامیداشت مولانا، گرد هم آمده بودند. برنامه‌ای متنوع که با اجرای حرفه‌ای و تاثیرگذار هنرمندان تبدیل به شبی فراموش نشدنی و خاطره‌انگیز برای شرکت کنندگان شد.

«شاهنامه، در حد آثار شکسپیر است»

محمد تاج‌دولتی: امسال در حاشیه‌ی همایش دوسالانه‌ی انجمن جهانی مطالعات ایران‌شناسی، کنسرت هزاره‌ی شاهنامه‌ برگزار می‌شود. در این کنسرت بی‌سابقه، یک اثر موسیقی کلاسیک غربی و الهام‌ گرفته از داستان‌های شاهنامه، به نام «سه‌گانه‌ی پارسی» همراه با نقالی و پرده‌خوانی یکی از پیشکسوتان نقالی ایران، با اجرای ارکستر سمفونی تورنتو به صحنه می‌رود که سازنده‌ی این اثر کلاسیک بهزاد رنجبران، موسیقی‌دان ایرانی مقیم آمریکاست.با بهزاد رنجبران در دیدار یک‌روزه‌اش از تورنتو گفت‌وگو کردم.

چه زیباست اورامان

محمود خوشنام: براداران کامکار از سال‌ها پیش با دقت و ظرافت بسیار زیبایی‌های موسیقی سرزمین خود را جلوه‌گر ساخته‌اند. نمونه‌های برجسته‌ی این جلوه‌گر را در سی.دی «گل‌ نشان» می‌توان یافت که شامل ۸ آهنگ کردی است و در صدر آن‌ها ترانه‌ای‌ست که به توصیف منطقه‌ی اورامان پرداخته است. «اورامان زیبا» یا «چه زیباست اورامان» آنچنان پرشور و حال اجرا شده که به‌قول سعدی سرو و بید و چنار را هم در باغ به رقص درمی‌آورد.

آوای ارکستر ملی در تهران می‌پیچد

کنسرت ارکستر موسیقی ملی به رهبری فرهاد فخرالدینی و دو رهبر دیگر به مدت سه روز از چهارم تا ششم اردیبهشت در تالار وحدت برگزار می‌شود. این کنسرت با اجرای ۵ قسمت از سوییت آفرینش از ساخته‌های فخرالدینی که بر اساس آیات‌ قرآن مجید در ۱۰ سال پیش نوشته شده، آغاز می‌شود و سپس قطعه لولا‌ک ساخته مازیار حیدری با رهبری خودش، قطعه معراج از علی اکبر قربانی با رهبری فخرالدینی و قطعه محمد آخرین مرسل از ساخته‌های توکلی با رهبری خود او نواخته خواهد شد.

رقص و آواز سعید شنبه‌زاده

ماریا صبای مقدم: اجراهای سعید شنبه‌زاده از جهاتی مرا به یاد نمایشهای سنتی ایرانی می‌اندازد که در آن تماشاچیان خود به نوعی بازیگرانند. شنبه‌زاده تمامی وجود خود را با ساز، آواز و رقص در طبق اخلاص می‌نهد و انرژی می‌دهد و انرژی می‌گیرد. حس مشترک تماشاچیان او در سراسر دنیا بعد از تماشای برنامه،‌ وجد و شادی و سرشاری‌ و نزدیکی است.

روایت پیانویی از موسیقی ایران در آمستردام

پژمان اکبرزاده در گفت‌وگو با شهزاده سمرقندی: «خوش شانسی آدم این است که بتواند با استادهای مختلف کار بکند. آنها هم هر کدام یک شخصیتی هستند و یک استیلی برای خودشان دارند و تو می‌توانی از هرکدامشان یک چیزی بگیری. آن کسانی که در ایران من با آنها کار کردم، خیلی آدم‌های ضد و نقیضی بودند و من خیلی خوشحالم که یکسری ایده از هرکدام از آنها توانسته‌ام بگیرم و بعد همه را با همدیگر جمع بکنم در کارهای خودم.»

طنین ترانه‌های کهن ایران در آمستردام

در این برنامه که 27 فوریه، ساعت 9 شب در تئاتر پارول برگزار می‌شود، حمید طباطبایی (نوازنده پیانو)، مهرناز صالحی (خواننده) و Imre Keblusek (نوازنده ویلنسل)، اجرا کننده‌ي برداشت‌های حمید طباطبایی از ترانه ها هستند.