تاریخ انتشار: ۱۷ خرداد ۱۳۸۶ • چاپ کنید    
عشق در ادب معاصر فارسی- بخش دهم

"سووشون" و نقش زن در خانواده و سیاست

نوشین شاهرخی

برای شنیدن فایل صوتی «اینجا» را کلیک کنید.

رمان سووشون نوشته‌ی سیمین دانشور در حوالی جنگ دوم جهانی و اشغال ایران از سوی بیگانگان رخ می‌دهد. داستان تا حدودی جنگ‌های داخلی ایل و عشایر جنوب ایران و نیز دخالت بیگانگان بویژه دولت انگلیس را در منطقه‌ی شيراز به عنوان بخشی از ایران به تصویر می‌کشد. صاحب‌منصبان و مالکان بزرگ ایرانی یا از ترس جان و مال و یا به‌خاطر منافع شخصی خود با بیگانگان هم‌دستی دارند و نه‌تنها به فکر مردم و رعیت نیستند، بلکه با خودشیرینی در برابر بیگانگان و نیز حکام مستبد داخلی نان را نیز از مردم دریغ می‌کنند و اجازه می‌دهند تا گرسنگی و بیماری تا مغز استخوان مردم رسوخ کند.


روی جلد ترجمه انگليسی "سووشون"

سووشون از مطرح‌ترین رمان‌های دهه‌ی چهل شمسی است، نه تنها از نظر سبک داستان‌نویسی و کشش و شیوایی در نثر، بلکه در تجسم اندیشه و احساس زن ایرانی در جامعه‌ی سنتی و بسته‌ی چندین دهه‌ی گذشته‌ی ایران. نویسنده از شخصیت‌های داستان خوبِ خوب و بدِ بد نمی‌سازد و ما شخصیت مطلقی در این داستان نمی‌بینیم، حتی در شخصیت یوسف، که جانش را در راه رعیتش از دست می‌دهد.

رمان از دید زری در شکل سوم شخص حکایت می‌شود. زری و یوسف دوقلوهای دختری دارند و نیز پسری بزرگ‌تر. داستان با روز عقدکنان دختر حاکم آغاز می‌شود. خانواده‌ی حاکمی که از خودکامگی دست کمی از بیگانگان اشغالگر ندارد. در دوره‌ی گرسنگی و قحطی جنگ جهانی دوم صنف نانوا نان بزرگی به حکمران شیراز هدیه داده. از همان صفحه‌ی نخست داستان برخورد تند یوسف به این تشریفات آغاز می‌شود و زری نیز می‌بیند که همان حرف‌های شوهرش را زیر لب با خود تکرار می‌کند. (م.ک. ص9)

با شدت گرسنگی و بیماری یوسف در برابر بیگانگان فعال‌تر می‌شود و با دوستان عمده‌مالکش هم‌قسم می‌شوند تا نان شهر را تأمین کند و نیز با نمایندگان شورشی عشایر نیز مذاکراتی انجام می‌دهد تا جبهه‌ی آنان را به سود خود عوض کند. در تمام این دید و بازدید‌های سیاسی مردانه‌ی محرمانه، زری تنها برای پذیرایی به اتاق وارد می‌شود و اگر کمی بیشتر پیش مهمانان بماند، شوهر محترمانه عذر زنش را می‌خواهد.
و زری با خود می‌اندیشد: "آنها با هم حرف می‌زدند. با هم شوخی می‌کردند انگار نه انگار که زنی هم کنارشان نشسته. کار او این بود که نمک‌دان جلوشان بگذارد، یا جام‌شان را پر کند..." (ص198)


سيمين دانشور در دوره جوانی

از سوی دیگر زری نشان می‌دهد که خانواده چطور از او موجودی نرم و ترسو ساخته که به‌خاطر حفظ جان شوهر و آرامش خانواده او نیز در برابر خواست‌های بی‌جای خانواده‌ی حاکم ایستادگی نمی‌کند، چراکه دیگر تنها نیست و خانواده دارد. مدارایی که ابتدا در برابر همسرش آموخته و آنرا با این جملات برای یوسف بازگو می‌کند: "پس بشنو، تو شجاعت مرا از من گرفته‌ای[...] آنقدر با تو مدارا کرده‌ام که دیگر مدارا عادتم شده." (ص131)

زری می‌داند که خطر جدی است. اما زنی که در شصت‌،هفتاد سال پیش آموخته که تا شوهر از او پرسشی نکند، حرفی نزند و با تمام عشقی که در رمان از سوی این زوج به تصویر کشیده می‌شود، اما یوسف از جامعه‌ی شدیداً مردسالار آن دوره بری نیست و وقعی به نظر زری نمی‌گذارد. پس دیری نمی‌گذرد که زری به سووشون می‌نشیند، با سه بچه‌ی قد و نیم‌قد و کودکی در زهدان بر سوگ شوهرش که جانش را برای نان مردم می‌دهد.

پیش از کشتن یوسف، زری خطر را به نزدیکی غیر قابل تحملی حس می‌کند و وحشتش را این‌گونه ترسیم می‌کند: "کاش دنیا دست زنها بود، زنها که زائیده‌اند یعنی خلق کرده‌اند و قدر مخلوق خودشان را می‌دانند. [...] شاید مردها چون هیچ‌وقت عملاً خالق نبوده‌اند، آنقدر خود را به آب و آتش می‌زنند تا چیزی بیافرینند. اگر دنیا دست زنها بود، جنگ کجا بود؟" (ص195)

آیا شما نیز همچون سیمین دانشور و ایزابل آلنده معتقدید که زنان پیام‌آور صلح‌اند؟

----------------------------------------

*سووشون، سیمین دانشور، (چاپ نخست 1348)، چاپ سیزدهم 1371، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.

مطلب پيشين: تقابل عقل و دل در "واژه‌ی گمشده".

Share/Save/Bookmark

نظرهای خوانندگان

سووشون یکی از زیباترین کتابهایی هست که من در طی زندگی 39 ساله خودم خواندم. کتابی بیاد ماندنی برای هر خواننده. درودهای بی پایان من بر این بانوی فرهیخته ایرانی.

-- شهرام ، Jun 7, 2007

خانم شاهرخی دستتان درد نکند! شما بی سروصدا و بدون جاروجنجال داريد کار خودتان را خوب انجام می دهيد. معرفی و بررسی اين کتابها جالب و خواندنی است. مرسی از شما.

-- مريم ، Jun 8, 2007

man ba "su va shun" katab khan shodam. in katab darvazeh azemi bud ke man robe donea jadedi davat kard.dorud bar aftakhare zane Irani khanom Danashvar
Mna .

-- بدون نام ، Jun 8, 2007

خالق خوبی اند. جهان درست وحسابی بهتره توی دست هر دو باشه.

-- .ابراهیم ، Oct 30, 2008

با سپاس فراوان از شمایی که این مقالات را در اختیار همگان میگذاریدو با احترام با دانش و شخصیت فرهیخته خانم دانشور گرامی.

-- رکسانا ، Aug 29, 2009

خانم شاهرخی من دانشجوی تحصیلات تکمیلی دانشگاه هاروارد هستم و یک مقاله کوتاه باید بنویسم احتیاج به منابعی دارم که در وب یافت نمیشود. شما میتوانید به من کمک کنید؟ خ واهش میکنم زود جواب بدهید.

-- رزا خورشیدی ، Jul 28, 2010

نظر بدهید

(نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.)
-لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.
-کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و منتشر نخواهد شد.


(نشانی ایمیل‌تان نزد ما مانده، منتشر نمی‌شود)