رادیو زمانه

تاریخ انتشار مطلب: ۱ تیر ۱۳۸۹
گفت‌وگو با بهروز بیات، درباره‌ی جلوگیری جمهوری اسلامی از ورود دو بازرس آژانس انرژی اتمی به تهران

«جلوگیری از ورود بازرسان، اقدامی تلافی‌جویانه»

مریم محمدی
mmohammadi@radiozamaneh.com

علی‏اکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی ایران، روز گذشته ۳۱ خرداد ماه اعلام کرد که جمهوری اسلامی به آژانس بین‏المللی انرژی اتمی اطلاع داده که از ورود دو بازرس این نهاد به تهران جلوگیری خواهد کرد.

Download it Here!

به گفته‏ی آقای صالحی، این تصمیم به دلیل ارائه‏ی اطلاعات غلط و غیر حقیقی توسط این دو بازرس و نیز برملا کردن پیش از موعد رسمی گزارش دبیرکل آژانس به شورای حکام، گرفته شده است.

آقای صالحی در ضمن از تصمیم ایران برای ساختن یک راکتور جدید خبر داد. وی گفت که کار طراحی راکتوری مشابه راکتور تحقیقاتی تهران آغاز شده که به تولید رادیودارو با استفاده از روشی ساده می‌پردازد.

رییس سازمان انرژی اتمی، در عین حال گفت که این راکتور از راکتور کنونی تهران قوی‏تر خواهد بود. رییس سازمان انرژی اتمی ایران ادامه داد: «قدرت این راکتور الان حدود پنج مگابایت است و ما تا ۲۰ مگابایت را هم درنظر گرفته‏ایم.»

آقای صالحی هم‏چنین تاکید کرد که ایران پس از این تنها در چهارچوب قوانین ان‏پی‏تی اجازه‏ی ورود بازرسان را خواهد داد.

در این زمینه، گفت‏وگویی با دکتر بهروز بیات، تحلیل‏گر مسائل سیاسی و کارشناس امور انرژی هسته‏ای در اتریش انجام داده‏ام.

وی درباره‌ی تصمیم ایران، مبنی بر ممنوعیت ورود بازرسان آژانس می‌گوید:

من شخصاً جلوگیری از ورود این دو بازرس را که نام‏شان برده نشده است، اقدام تلافی‏جویانه از طرف رژیم جمهوری اسلامی تعبیر می‏کنم. با توجه به این که تاکنون همیشه گفته‏اند که اگر شورای امنیت تصمیماتی بر ضد ایران بگیرد، در همکاری با آژانس بین‏المللی انرژی اتمی تجدیدنظر می‏کنند.


بهروز بیات

دولت ایران دو دلیل برای ممنوعیت ورود این دو شخص آورده است.

بله دو مورد به آنها نسبت داده‏اند. یکی این‏که اظهارات غیر واقعی در باره‏ی برنامه‏ی هسته‏ای ایران داشته‏اند. در این‌باره‏ جزئیاتی را اعلام نکرده‏اند و قضاوت در مورد صحت و سقم آن مشکل است.

مورد دوم هم برملا کردن پیش از موقع گزارش دبیرکل آژانس به شورای حکام است که تازگی ندارد. الان سال‏هاست که همیشه قبل از این‏که گزارش در شورای حکام مطرح بشود، به‏دست روزنامه‏نگاران می‏افتد.

از این لحاظ، همان‏طور که در ابتدا گفتم، این اقدام دولت ایران قدم اولی است در جهت این که به غربی‏ها، گروه ۵+۱ و آژانس بین‏المللی انرژی اتم اخطار بدهند.

مورد دیگری که آقای صالحی عنوان کردند، ساخت راکتوری است که بتواند ایزوتوپ‏های دارویی را تولید کند. ممکن است در این مورد توضیحی بدهید؟

آقای صالحی خیلی مختصر گفته که چه‏کار می‏خواهند بکنند، اما علی‏الاصول شدنی است که متخصصین ایران روی پروژه‏ی یک راکتور تحقیقاتی کار کنند، یا خودشان درست کنند و یا آن‏چه را وجود دارد، تجدید ساختمان کنند. امر غیر ممکنی نیست.

منتها جزئیاتی مطرح نشده و خیلی کلی در این‌باره صحبت شده است. شاید قسمت جالبش به تولید صفحات سوخت برگردد. یعنی آقای صالحی می‏خواهد بگوید که ما قادریم صفحات سوختی را که مثلاً قرار بود فرانسوی‏ها درست کنند، خودمان تولید کنیم.

فکر می‏کنید که دانش هسته‏ای در ایران، از عهده‏ی این کار بربیاید یا در شرایط فعلی غیرممکن است؟

غیرممکن نیست. من بر این عقیده‏ام که کشوری مانند ایران با سطح تکنولوژی متوسط، همه‏کاری را می‏تواند انجام بدهد. مسئله‏ی مخارج و هزینه‏های آن درمیان است. اگر هزینه‏ها رلی بازی نکنند، همه‏کاری می‏توان انجام داد.


به گفته‌‌ی آقای صالحی، تصمیم ایران به دلیل ارائه‏‌ی اطلاعات غلط و غیر حقیقی توسط دو بازرس آژانس و نیز برملا کردن پیش از موعد رسمی گزارش دبیرکل آژانس به شورای حکام، گرفته شده است

مسئله‏‌ی دیگر زمان است. چون آن‏طور که گفته شده، راکتور پژوهشی تهران تا یک سال دیگر سوختش تمام خواهد شد. اما این که آیا ایران در این مدت یک‏سال قادر به تولید صفحات سوخت مناسب خواهد بود، درخور تردید است.

البته خود آقای صالحی هم گفته‏اند که پروژه‏ی راکتورسازی- که فقط از یک استخر و صفحات سوخت صحبت کرده- سه سال طول خواهد کشید. یعنی به‏نظر می‏آید دقیقاً راکتور پژوهشی تهران نیست.
در واقع صحبت‏شان خیلی واضح نیست، اما کوتاه کنم، همه‏چیز ممکن است. اگر انرژی‏شان را بگذارند روی این که یک راکتور پژوهشی درست کنند، موفق خواهند بود. این که این کار در کوتاه‏مدت و در یک سال آینده عملی باشد، البته جای تردید دارد.

ولی ایران دارد اورانیوم ۲۰درصد غنی‏شده‏ی لازمه‏ی این کار را تولید می‏کند.

ایران خودش هم اعلام کرده که اورانیوم غنی‏شده را تولید می‏کند. در آخرین گزارش آژانس هم آمده بود که پنج تا هفت‌دهم کیلوگرم اورانیوم غنی‏شده تولید شده است. منتها همان‏طور که می‏دانید، مسئله تنها غنی کردن اورانیوم نیست.

اورانیوم غنی‏شده به صورت گازی و اورانیوم هگزاکلرید است. باید اورانیوم را از این فرم بیرون آورد، به‏طوری که میله‏های سوختی از آن درست کرد. این کار نیاز به تکنولوژی‏ای فراتر از این دارد که فقط گاز هگزاکلرید اورانیوم غنی‏شده تولید شود.

آقای صالحی هم‏چنین اعلام کردند که پس از این دیگر امکان بازدید‏های سرزده در چهارچوب لایحه‏ی الحاقی را فراهم نخواهند کرد. آیا بازدیدی که قرار بود صورت بگیرد، در چهارچوب ان‏پی‏تی بود یا لایحه‏ی الحاقی؟

مسئله‏ی اجازه‏ی ورود بازرسان آژانس به ایران، ربطی به پروتکل الحاقی ندارد. همه‏ی کشورهای عضو ان‏پی‏تی باید به بازرسان آژانس، طبق یک روال معین، اجازه‏ی بازرسی بدهند.

اما اضافه بر این، پاره‏ای کشورها با آژانس پروتکلی الحاقی امضا کرده‏اند که فراتر از فقط حضور بازرس‏ها است. این پروتکل تا حدی پیش می‏رود که بازرسان آژانس بتوانند هرجایی را که به‏نظرشان ضروری بیاید، بازرسی کنند. یعنی هیچ محدودیت مکانی نداشته باشند.

ولی طبق متن ان‏پی‏تی هم محدودیت زمان وجود دارد و هم مکان.

بر مبنای متن ان‏پی‏تی به‏تنهایی، بازرس‏ها فقط قسمت‏هایی را اجازه دارند بازرسی کنند که از طرف دولت مربوطه اعلام شده باشند. پروتکل الحاقی فراتر از اعلام دولت‏ها اجازه‏ی بازرسی می‏دهد، اما مسئله‏ی ورود بازرس‏های آژانس ربطی به پروتکل الحاقی ندارد. البته ورود بازرسان هم با توافق دولت مربوطه صورت می‏گیرد.

بازرسی اخیری که لغو شد، جزو قرارداد ان‏پی‏تی بوده و نه لایحه‏ی الحاقی. همین‏طور است؟

بازرسانی که تاکنون در ایران بوده‏اند، نمی‏توانستند طبق پروتکل الحاقی عمل کنند. چون دولت ایران، پروتکل الحاقی را به تایید مجلس نرسانده است. یعنی در واقع نپذیرفته است. این بازرسان در چهارچوب ان‏پی‏تی در ایران بودند.

منتها قسمتی از صحبت‏های آقای صالحی معطوف به درون است. به این ترتیب که ایران تاکنون به بازرسان آژانس فراتر از مقررات ان‏‏پی‏تی اجازه داده است تا به‏طور سرزده هم بازرسی کنند. آن‏چنان که از گزارشات برمی‏آید، در طول سال‏های اخیر، بازرسان آژانس اجازه داشتند حدود ۳۵ بار به‏طور سرزده از تأسیسات ایران بازدید کنند.

از این نظر، این صحبت آقای صالحی را می‏توان بیش‌تر برای آرام کردن مجلسیان و کسانی که دنبال شدت عمل بیش‌تر در رابطه با جامعه‏ی جهانی هستند، درنظر گرفت.

Share/Save/Bookmark