تاریخ انتشار: ۲۰ دی ۱۳۸۸ • چاپ کنید    

«آموختن خط سیریلیک اقدام مهمی است»

شهزاده سمرقندی
shahzoda@radiozamaneh.com

در پانزده سال گذشته در تاجیکستان، همین طور در دیگر کشورهای تاجیک‌نشین آسیای میانه، صحبت از این می‌رفت که تاجیکان باید خط فارسی‌ـ عربی را بیاموزند، تا بتوانند با دیگر هم‌زبانان خود پیوند دوباره برقرار کنند.

Download it Here!

پیوندی که در هفتاد سال اتحاد شوروی به طرزی نظررس کاهش یافته بود. اما در این دو‌‌ـ سه سال گذشته چنین به نظر می‌رسد که تعداد فارسی‌زبانانی که علاقمند به آموختن خط سرلیک شده‌اند، افزایش پیدا کرده است. آموختن خط فارسی‌ـ عربی برای تاجیکان در این پانزده سال گذشته آسان نبود. با وجود این که کتاب‌های آموزش خط فارسی به زبان‌های گوناگون فراهم بوده است.

اما برای ایرانیانی که می‌خواهند خط سرلیک بیاموزند، دستورالعملی وجود ندارد. تا به حال چندین گفت‌وگو داشتم با جوانان ایرانی که در حال نوشتن برنامه‌های تبدیل خط فارسی به سرلیک هستند و یا خط سرلیک به فارسی. اما این برنامه‌ها هرکدام به طور خاص کم و کاستی‌هایی داشته‌اند. این بار می‌خواهم از صحفه‌ی آموزش خط سرلیک برای فارسی‌زبان بگویم که بی‌ بی سی فارسی منتشر کرده و مدت زیادی از آن نگذشته است، کسانی که از آن بهره‌مند شده‌اند، اولین جمله‌های خود را با این خط می‌نویسند، جمله‌هایی که از طریق فیس بوک، ایمیل و یا پیام‌هایی در پای مطلب‌های خود می‌بینم.

این صفحه در حد یک مطلب بود، اما ماهرانه تفاوت‌های نوشتاری خط سرلیک را توضیح می‌دهد. تفاوت‌هایی که در برنامه‌های برگردان خط سرلیک به فارسی و یا فارسی به سرلیک، به طرزی که باید پیاده‌سازی نشده بود. تفاوت‌هایی که خبرنگاران تاجیک بخش بی بی سی فارسی که سال‌ها با این تفاوت‌ها روبه‌رو شده‌اند، توانسته‌اند تجربه‌های اندوخته‌ی خود را در این اقدام به کار برند.

در همین باره با آقای زروان یکی از مسئولین این صفحه، صفحه‌ی آموزش خط سرلیک در بخش تاجیکی سایت بی‌ بی سی فارسی صحبت کرده‌ام. آقای زروان می‌گوید:

ببینید، اگر شما توجه کرده باشید، ما پیش از این که این سایت سرلیک‌مان راه‌اندازی شود، سایتی داشتیم که در آن مطالب‌مان را می‌گذاشتیم، هم به خط فارسی و هم به خط سرلیک. آن مطالبی که با ما خط فارسی می‌گذاشتیم، خواننده‌های خیلی زیادی داشت. به مراتب یا چندین مراتب بیشتر خواننده داشت از مطالبی که به خط سرلیک می‌گذاشتیم.

بیشتر ایرانیان مقیم ایران، اروپا، آمریکا و همچنین افغانان مقیم افغانستان و خارج از افغانستان خیلی علاقمند بودند که درباره‌ی تحولات تاجیکستان اطلاع داشته باشند.

همچنین اگر شما امروز یوتیوب را ببینید، در یوتیوب هم علاقمندان موسیقی تاجیکستان زیاد است. در فیس بوک هم اگر بروید، ایرانیان و افغان‌ها می‌خواهند که با تاجیک‌ها کنارهم بیایند و باهم چت و تبادل اطلاعات کنند.

به این خاطر ما در نظر گرفتیم که اگر مثلاً افغان‌ها و ایرانی‌ها خط سرلیک را یاد بگیرند، که یاد گرفتنش چندان مشکل نیست، در آن صورت مستقیم می‌توانند با تحولات تاجیکستان از مطبوعات تاجیکستان آشنا شوند. با خط سرلیک آشنا شوند. به خاطر همین حتی چندین نفر از دوستان ما هم علاقمندی نشان داده بودند که ما می‌خواهیم خط سرلیک را یاد بگیریم.

وقتی هجده سالگی استقلال تاجیکستان را در تاجیکستان جشن می‌گرفتند، ما در تلویزیون «نوبت شما» داشتیم و این «نوبت شما» را در آنلاین هم گذاشتیم. حتی بعضی از دوستان ایرانی‌مان نوشته بودند که ما به خاطر تاجیکستان خط سرلیک را یاد گرفتیم که از تاجیکستان آگاه شویم. و فکر می‌کنم نیاز خیلی مبرمی به آموزش خط سرلیک در بین فارسی‌زبانان وجود دارد.

تا الان استقبال از این صفحه چگونه بوده؟

مشکلی که ما داریم، این است که با طرف مقابل رابطه نداریم. این که دوستان ما چگونه‌ این آموزش خط فارسی را ارزیابی کرده‌اند. زیرا ما صفحه‌ی اینترآکتیو نداریم.

بعد از راه‌اندازی این صفحه در واقع بازبینندگان بخش تاجیکی‌ـ سرلیکی سایت بی بی سی فارسی بالا رفته است؟

بله. حتما بالا رفته است. حتی ما این صفحه را در فیس بوک هم گذاشتیم و می‌بینیم حتی افرادی که اصلاً ایرانی هستند و خط سرلیک ما را بلد نیستند، آن‌ها هم حتی این صفحه‌ی ما را می‌بینند. این گواه این است که آن‌‌ها تا اندازه‌ای آگاهی پیدا کرده‌اند که به هر صورت این صفحه را به خط سرلیک هم مطالعه کنند. زیرا شمار هواداران سایت ما روز به روز در حال افزایش است.

برنامه‌ی دیگری در نظر دارید که به این صفحه اضافه شود، یا در همین شکل خواهد ماند؟

اگر یادتان باشد، پس از کسب استقلال تمام فارسی‌زبانان آسیای میانه، ازجمله فارسی‌زبانان قزاقستان، ازبکستان و قرقیزستان، همه می‌خواستند خط فارسی را یاد بگیرند. آن زمان یک انقلاب راه‌اندازی شده بود، همه تشنه‌ی آموزش خط فارسی بودند.

ما می‌خواهیم حتی یک صفحه ویژه‌ دیگری درست کنیم برای آموزش خط فارسی تا آن افرادی که در آسیای میانه هستند و زبان‌شان فارسی هست و مکتوب‌ها و آثارشان و همه‌ی اسنادشان را با خط سرلیک می‌نویسند، خط فارسی را یاد بگیرند و به خطه‌ی فرهنگی فارسی‌زبانان وارد شوند.

زیرا آن‌ها اگر خط فارسی را یاد بگیرند، جهانی با پهنای دیگری برای آنان باز می‌شود و می‌توانند به میلیون‌ها سایت به زبان فارسی دسترسی پیدا کنند و از آن‌جا اطلاعات مورد نظر خودشان را دریافت کنند.


در این هجده سال گذشته، در واقع دوران استقلالیت تاجیکستان، از اتحاد شوروی و جداشدن از روسیه، تحولاتی که رخ داده است تا الان نظررس است. اما شما می‌توانید تأثیر کار خودتان را ببینید؟

بله، واضح است این چیزها. در رسانه‌های تاجیکستان تأثیر صفحه‌ی فارسی یا صفحه‌ی بی بی سی برای تاجیکستان خیلی محسوس است. همین الان هم اگر به دوشنبه بروید، می‌بینید که به تدریج مردم بیشتر آن زبانی را که ما در سایت‌مان معیار قرار داده‌ایم، به آن تقلید می‌کنند.

ما و رادیوهای مستقل و دولتی تاجیکستان کوشش کرده‌ایم که مرادف‌های فارسی آن اصطلاحاتی را که قبلاً روسی بودند و مردم هم مرادف فارسی‌اش را هم نمی‌دانستند به کار گیریم و مردم تاجیکستان و اهل ادب و قلم و اهل روزنامه‌نگاری ترجیح می‌دهند که از مرادف‌هایی استفاده کنند، که ما در مطالب‌مان در صفحه‌ی تاجیکستان استفاده می‌کنیم.

نقش زبان مطالب بی بی سی و به خصوص آن مطالبی که ما برگردان می‌کنیم و درباره‌ی تحولات ایران و جهان از خط فارسی به سرلیک می‌گذاریم، در پیشرفت زبان تاجیک خیلی محسوس است و خواننده‌های ما در صحبت‌های مستقیم هم این کار ما را ستایش می‌کنند که کار خوبی را انجام می‌دهیم.

بی بی سی فارسی از اولین رسانه‌های خارجی بوده که به مسائل تاجیکستان و تاجیکان پرداخته و تأثیر چشم‌گیری در رشد زبان تاجیکی بعد از فروپاشی اتحاد شوروی داشته است. همان طور که آقای زروان نیز تاکید کرد، سایت بی بی سی فارسی و صفحه‌ی ویژه‌ی تاجیکستان آن هم در جایگزین کردن اصطلاح روسی با مرادف‌های فارسی آن در بین خبرنگاران و یا اهل قلم تاجیک تأثیر زیادی داشته و از معدود معیارهای موجود بوده است. درباره‌ی صفحه‌ی آموزشی خط سرلیک با جمشید برزگر سردبیر سایت بی بی سی فارسی نیز صحبت کردم. آقای برزگر خود چندی پیش سفری به تاجیکستان داشت که در این سفر خط سرلیک را از بر شد.

جمشید برزگر معتقد است که الفبای سرلیک را می‌شود در مدتی بسیار کوتاه از بر کرد. دقیقاً برعکس آن چیزی که تاجیکان از خط عربی‌ـ فارسی می‌گویند.

آقای برزگر چه باعث شد که صفحه‌ی آموزش خط سرلیک را در سایت بی بی سی فارسی‌ـ تاجیکی راه‌اندازی کردید؟

بسیاری از فارسی‌زبانان در ایران و افغانستان و یا در سراسر جهان با خط سرلیک آشنا نیستند، ولی به مسائل تاجیکستان علاقمند هستند و دوست دارند از اخبار و وقایع آن‌جا مطلع شوند یا قادر به خواندن مطالبی باشند که ما در صفحه‌ی سرلیک خودمان در زمینه‌های مختلف داریم.

در واقع فکر کردیم راه‌اندازی این صفحه می‌تواند کمکی باشد برای کسانی که می‌خواهند با فرهنگ و ادبیات و جامعه‌ی تاجیکستان بیشتر آشنا شوند و قادر به مطالعه‌ی آثار فارسی به خط سرلیک باشند.

این صفحه به دو شکل عمل می‌کند. هم به نوعی آموزش خط سرلیک است برای فارسی‌زبانانی که خط سرلیک را نمی‌دانند، و هم متقابلاً به مردم تاجیکستان این امکان را می‌دهد که با خط و الفبای فارسی و در واقع عربی از همین طریق آشنا شوند و آن‌‌ها هم قادر باشند نوشته‌های فارسی را که به خط سرلیک نیستند، بخوانند.

می‌توانید برای ما بگویید که مراجعه به این صفحه، آن طور که شما پیش‌بینی می‌کردید، بوده؟

صفحه‌ای که ما راه‌انداخته‌ایم، در واقع خودش یک مطلب است. مطلبی است که به کسانی که علاقمند هستند الفبای سرلیک یا برعکس الفبای فارسی را یاد بگیرند، کمک کند و این امکان را برایشان فراهم کند. سایت بی بی سی در واقع هدف اصلی‌اش اطلاع‌رسانی و خبررسانی است و این کار را ما در حاشیه‌ی کار اصلی خودمان انجام دادیم، برای این که مخاطبان ما قادر شوند بیشتر از مطالبی که منتشر می‌کنیم استفاده کنند.

با توجه به افزایش استفاده از اینترنت در تاجیکستان، می‌توانم بگویم که در مجموع استقبال خوبی از صفحه‌ی تاجیکستان ما شده است، چه به خط سرلیک چه به خط فارسی، و تعداد خوانندگان به طور قابل توجه‌ای در حال افزایش است.


همین طور البته از نقاط مختلف جهان از این صفحات بازدید می‌شود و خوانندگان مطالب تاجیکستان تنها محدود به خود شهروندان تاجیک نیست و تقریباً می‌شود گفت بسیاری از فارسی‌زبانان از سراسر جهان به این صفحه مراجعه می‌کنند و اخبار و مطالب مربوط به فرهنگ جامعه‌ی تاجیکستان را از طریق وب سایت بی بی سی فارسی دنبال می‌کنند.

تا جایی که من می‌دانم، شما خودتان هم با خط سرلیک آشنایی دارید. به نظر شما آموختن خط سرلیک و یا حروف سرلیک برای یک فارسی‌زبان چقدر طول می‌کشد؟

بستگی دارد. البته اگر آدم مجبور باشد چیزی را بیاموزد، طبیعتاً خیلی سریع‌تر خواهد آموخت. من خودم در مدتی که در تاجیکستان بودم، تلاش کردم که الفبا را بیاموزم. به دلیل این که خب آدم در خیابان نشانی‌ای را می‌بیند، نوشته‌ای را می‌بیند و علاقمند است بداند چه نوشته شده. به همین دلیل خیلی سریع.

یادگرفتن چند علامت طبیعتاً زمان زیادی نمی‌برد، اما مشکل در واقع بعد از آموختن این علائم شروع می‌شود و برخی از کلماتی که در تاجیکستان به کار می‌رود، ممکن است فرضاً برای ایرانی‌ها چندان آشنا یا مأنوس نباشد؛ یا برعکس.

به هرحال بعضی واژگان به شکل‌های متفاوتی به ‌کار می‌روند یا گاه تلفظی متفاوت دارند. هرچند به طور عمومی اگر بخواهیم صحبت کنیم، تا ٧٠ـ ٦٠ درصد یکسانی و همسانی را می‌شود دید. اما به هرحال همین نحوه‌ی تلفظ و واژگان یا افعال ترکیبی که به کار می‌رود، متفاوت است و گاه این‌ها می‌توانند کمی بر دشواری کار بیفزایند.

اما در مجموع من فکر می‌کنم برای کسانی که علاقمند هستند، کار اصلا دشواری نیست و به راحتی می‌توانند این الفبا را بیاموزند و در واقع کلید یک گنجینه را به دست بیاورند و با ادبیات معاصر تاجیکستان آشنا شوند و متونی که به خط سرلیک نوشته شده‌اند را بخوانند.

به هرحال این‌ها اقدامات مهمی است. یعنی آموختن الفبا می‌تواند این وسیله را در اختیار شما بگذارد که بتوانید منابع بیشتری را در اختیار خودتان قرار دهید.

Share/Save/Bookmark
نظرات بیان شده در این نوشته الزاماً نظرات سایت زمانه نیست.

نظرهای خوانندگان

واقعاً تأسف آوره که فارسي زبانان اينقدر از هم دور افتادن. اين مرزبنديهاي سياسي و مذهبي خيلي غير انسانيه و اميدوارم روزي برسه که امکان ارتباط بيشتري بين اين مردم به وجود بياد.
درود بر تو

-- بدون نام ، Jan 10, 2010

با درود
مطلب ازنظرآگاهی جلب بود اما اینکه ما بیاییم دل ببندیم به اینکه بی بی سی میخواهد مشکل یک قوم در 4 سرزمین ویا بیشتر را حل کند به بیراهه رفتیه ایم زیرا اینکار دست دولتمردان را میبوسد نه کسانیکه نه توانایی مالی دارند نه قدرت اجرایی دارند ونه حتا آشنایی کامل به چند وچون چرا ها .مشکل کجاست؟با یک حساب سرانگشتی معلوم است درجیب در ماشینهای لوکس در ویلاهای گرانقیمت سرانی در تاجیکستان که دیروز رفق اف ها بودند حالا اف هایشان آب رفته است وتنها از آن یک تعدادی حروف مانده است که کار نوعی وصله پینه نوعی چسب نوعی سمنت را با حلقه به گوشیشان به ارباب میکند اگر اینان بپذیرند که تاجیکستان روز استقلال دارد یعنی اینکه پذیرفته اند هم تاریخ هم فرهنگ هم زبانشان را آن کشوری که استقلال را ازش گرفته بوده است نا کار آمد کرده است واکنون به استقلال رسیده وجشن میگیرند اما هر نوشته ای هر حرف وگفتمانی را با هما خط ارباب به نمایش میگذارند تاریخ را موریانه استعمار سرخ خورده است بچه ها هم امروز باید موریانه خور شوند به الفبایی که اجدادشان خوانده اند ونوشته اند کاری نداشته باشند باید فاصله ها با دیگر همزبانان بیشتر شود چنان بیشتر شود که استعمار گر کهنه کار تری به دلسوزی بیفتد وبخواهد مشکل را حل کند اما درست مانند اینکه شما میخواهید باغچه تان را شخم بزنید بیل هم دارید اما بروید بیلچه زنگ زده وبیمصرف همسایه تان را قرض بگیرید وکارتان را انجام دهید اینجا وآنجا سنگی بزرگ در باغچه است که با اهرم کردن با بیل بزرگ خودتان آن سنگ را میتوانید از باغجه بیرون بیاندازید اما مجبورید از بیلچه استفاده کنید که زورش به سنگ نمیرسد اما سبک وراحت است.دوستانیکه به دلسوزی میخواهند سیرلیک را بیاموزند خوب یاد گیری در هرزمان برای هر کس وهرچیزی عالی است اما چرا نباید تنها برروی آموزش فارسی برای تاجیکان پافشاری شود که به لحاظ دانستن آن راحتر از یادگیری سیرلیک برای ما وافغان هاست من که نه اکنون حتا از چندین سال پیش سعی کردم این حروف را یاد بگیرم راستش بقول انگلیس ها فراموشش کن بهترین جمله ای است که میتوان بکاربرد.ابن مشکل را باید اصولی حل کرد اصلا چرا وبه چه دلیل باید دولتی زبان و حروف مرسوم زبانی خود را در زمان استقلالش به فراموشی بسپارد وبه دیگران روی بیاورد هیچ سیاستمدار عاقلی چنین نمیکند که مزدوران روسها در تاجیکستان با مردم نجیب خود میکنند متاسفم برای خودمان برای کسانیکه عشق وعلاقه ای عجیب به باز یابد روزگار وصل خویش را دارند همانگونه که در مقاله دیگر از این موضوع یاد شده است ومتاسفانه نتوانستم کامنت بگذارم ما چگونه باز یابیم وصل خویش در حالیکه سران هم ایران هم تاجیکستان در پی فصل ما هستند وتنها به نمایش های تلویزیونی ما را به دنیای فریب وحیله میکشند وخوش میکنند پس شاعران نویسندگان روشنفکران آزاده تاجیک کجایند آیا همه در گورهای خود خفته اند؟ ومیدان تنها در اختیار مزدوران بیگانه است؟بیگانه ای که همه تروتها را تنها در منسکوو لنینگراد به مصرف میرساند ومدرنش میکرد چرا اینان به همان مکانها نمیروند تا بازماندگان همان رفقا حلقومشان را به جرم نژادشان ببرند همانگونه که تاکنون کارگران تاجیک بسیاری در مسکو در خون خود غلطیده اند اگر جشن استقلال میگیرید وزبانتان هنوز حلقه بگوش است حرف از استقلال هم غلط است ودروغ هرچند هزاران بهانه میاورید این پذرفته نیست زیرا شما منابعی عظیم را بزبان مادری در ایران وتاجیکستان وحتا هند دارید که متعلق بشما نیز هست میراتی مشترک است این تروت را از کودکان خود میگیرید واگر بخواهید به آنان بدذهید باید دست بدامان ترجمه شوید این هزینه زیادی دارد وفاصله فرهنگی را نیز محکمتر میکند هزینه را خرج همین بچه ها برای آموزششان کنید تا به لذت آزادی برسید تا بدانید مزدوری چیز زشتی است .دوستان بی بی سی هم بهتر است بروند و چاره منطقی تری بیاندیشند ودلخوش به این نباشند که مراجعه کننگان و وطرفداران ما بیشتر شده است که این لقمه برای ما نخوردنی است وآلوده که آرانم آرام ما را مسموم ومیکشد

-- دارا ، Jan 11, 2010

با توجه به قدمت بیشتر استفاده از الفبای عربی در زبان فارسی شایسته تر آن است که تاجیک های عزیز خط فارسی بیاموزند، نه ایرانی ها خط سرلیک. یادگیری این خط آنچنان هم سخت یا ناممکن نیست. به هر حال هر که طاووس خواهد جور هندوستان کشد.

-- بدون نام ، Jan 11, 2010

ایرانی ها خط سرلیک یادبگیرن که تاجیک ها رو بشناسن! یه خورده مسخره نیست؟
اصالت کدوم بیشتره؟

-- بدون نام ، Jan 11, 2010

shenakhte har zabani ba har melyati neshan az artebate asntar dar zendeqyst che behtar ye zabne diqeh ham byamozym ..mohem tajkki ya har qeshre diqeh nist melak artebate nazdyktar ba ham noane khod ast .......................mofagh bashyd

-- abi ، Jan 13, 2010

نظر بدهید

(نظر شما پس از تایید دبیر وب‌سایت منتشر می‌شود.)
-لطفا به زبان فارسی کامنت بگذارید.
برای نوشتن به زبان فارسی می توانید از ادیتور زمانه استفاده کنید.
-کامنتهایی که حاوی اتهام، توهین و یا حمله شخصی باشد هرز محسوب می شود و منتشر نخواهد شد.


(نشانی ایمیل‌تان نزد ما مانده، منتشر نمی‌شود)