موانع و امکانات اجلاس کپنهاگ

حسین علوی

کنفرانس تغییرات اقلیمی در کپنهاگ که ١٩٢ کشور جهان با هدف کاهش گرمایش زمین در آن شرکت دارند، اولین هفته تدارکاتی خود را پشت سر گذاشت و از روز دوشنبه ١٤ دسامبر وارد تصمیم‌گیری‌های رسمی با حضور رهبران بیش از٨٠ کشور شد. هم‌زمان، هزاران نفر از هواداران محیط زیست و مخالفان «جهانی شدن»، تظاهرات گسترده‌ای را در برابر محل این کنفرانس سازمان داده‌اند. یکی از رویدادهای مهم هفته گذشته در ارتباط با این کنفرانس، اعلام آمادگی اتحادیه اروپا برای اختصاص بیش از ١٠ میلیارد دلار جهت کمک به کشورهای در حال توسعه به منظور کاهش گازهای گل‏خانه‏ای است.

دکتر هادی زمانی، کارشناس اقتصاد، مقیم لندن، درباره اهداف اصلی این کنفرانس و امکان موفقیت آن می‌گوید:

هدف اصلی این کنفرانس این است که جانشینی برای «پیمان زیست محیطی کیوتو» که اعتبارش در سال ۲۰۱۲ به پایان می‏رسد، پیدا کند. در این رابطه باید به یک سری توافق‏ها برسد که هر کشوری متعهد شود خط تولید گازهای گل‏خانه‏ای خود را تا چه حد پایین بیاورد.

کمکی که اتحادیه‏ی اروپا پذیرفته است به کشورهای در حال رشد و کشورهای کم‏‌ توسعه‌یافته بدهد، به‌خصوص با توجه به مشکلات اقتصادی غرب، دست‏آورد قابل ملاحظه‏ای است. اما هنوز مشخص نیست که کنفرانس حاضر تا چه حد موفق باشد.

یک سری از کارشناسان مستقل به این کنفرانس توصیه کرده بودند، برای این که اجلاس بتواند راه‏گشا باشد، باید کشورهای توسعه‏یافته سطح تولید گازهای گل‏خانه‏ای خود را به میزانی بین ۲۵ تا ۴۰درصد کاهش بدهند. کشورهای در حال توسعه هم سطح این تولیدات را باید بین ۱۵ تا ۳۰درصد کاهش بدهند.

در حال حاضر فقط اتحادیه‏ی اروپا تا حدی به این رقم نزدیک شده است. این اتحادیه پذیرفته است تا سال ۲۰۲۰، سطح تولید گازهای گل‏خانه‏ای خود را ۲۰درصد کاهش بدهد و چنان‏چه سایر کشورها نیز موافقت کنند، باید این میزان کاهش را به ۳۰درصد برسانند.

ولی امریکا هنوز این را نپذیرفته است. امریکا صحبت کرده که ۱۷درصد سطح تولیدات‏اش را در مقایسه با سال ۲۰۰۵ کاهش بدهد. این رقم در مقایسه با سال ۱۹۹۰ بسیار کم‏تر است و از سوی دیگر وضعیت این لایحه در سنای امریکا هنوز مشخص نیست.

از سوی دیگر، کشورهایی مانند چین و هندوستان، رقم مشخصی را متعهد نشده‏اند.

در این زمینه در ارتباط با کشورهای در حال توسعه، تناقضی به چشم می‏خورد؛ از یک سو انتظار از آن‏ها برای کاهش گازهای گل‏خانه‏ای است و از سوی دیگر نیاز این کشورها به رشد و توسعه‏ی اقتصادی است که غرب هم آن را تشویق می‏کند. در مورد چین و هند با رشد شتابان اقتصادی و یا کشورهای دیگری که از رشد و توسعه‏ی اقتصادی کم‏تری برخوردار هستند، چگونه می‏توان این تناقض را به نفع حفظ محیط زیست حل کرد؟

این معضل اصلی‏ای است که این کنفرانس با آن درگیر است. کشورهای گروه ۲۰ و به خصوص چین مطرح کرده است که کشورهای توسعه‏ یافته که توانسته‏اند رشد اقتصادی‏شان را در دوره‏های پیش و بدون وجود این معضل به دست بیاورند، باید به کشورهای توسعه‏ نیافته و در حال رشد کمک کنند.

بحث بر سر این است که کشورهای توسعه‏یافته هر سال رقمی نزدیک به یک‏درصد تولید ناخالص ملی‏شان را به کشورهای در حال رشد و توسعه‏نیافته کمک کنند که رقمی بسیار بالا و چند ده برابر رقمی است که اتحادیه‏ی اروپا پذیرفته است. صحبت‏ از صدها میلیارد دلار خواهد بود.

بنابراین یک هدف، افزایش این رقم است و مسأله‏ی دیگر انتقال فن‏آوری به کشورهای در حال رشد است و این که کشورهای توسعه‏یافته کمک کنند که فن‏آوری لازم به این کشورها منتقل شود.

هم‏چنین پیشنهاداتی در رابطه با سازمان تجارت جهانی (WTO) مطرح است و این که در برنامه‏ی این سازمان مسائلی در نظر گرفته شود که به کشورهای در حال رشد و توسعه‏نیافته امکانات بهتری در جهت توسعه‏ی اقتصادی‏شان از مسیرهایی که آلودگی محیط زیست کم‏تر است، داده شود. همین‏طور برای آنان رقابت با کشورهای توسعه‏یافته با موانع کم‏تری روبرو باشد.

به جز موانع اقتصادی‏ای که کنفرانس باید حل کند، چه موانع سیاسی پیش روی تصمیمات این کنفرانس قرار دارد؟

این دو مسأله در پیوند تنگاتنگ با هم‏دیگر قرار دارند. یکی از نمونه‏های بسیار عمده‏ی آن در امریکا است که گروه‏های سیاسی متعددی با انجام این کار مخالف هستند و انجام این تغییرات به لحاظ سیاسی برایشان دشوار است.

آن‏ها نگرانند که ممکن است در اثر این تغییرات به صنایع امریکا ضربه بخورد، بیکاری ایجاد شود و حزبی که سر کار است، مجدداً انتخاب نشود. به این ترتیب هم مشکلات اقتصادی و هم مشکلات سیاسی دارند و به همین دلیل هم وضعیت لایحه‏ای که در سنای امریکا است، روشن نیست که آیا تصویب خواهد شد یا خیر.

کشورهای دیگر نیز در ارتباط با چگونگی اجرای این تصمیمات، مشکلات مشابهی دارند.

این برنامه‏ها نهایتاً پیامدهای اقتصادی خواهند داشت. این پیامدهای اقتصادی، از جمله کاهش نرخ اقتصادی و کمک‏رسانی به کشورهای در حال توسعه‏، هزینه و بار مالی قابل ملاحظه‏ای دارد که برای هم کشورهای در حال توسعه و هم کشورهای غنی، مشکلات سیاسی بسیاری به وجود خواهد آورد.

یکی از مسائل چشم‏گیری که در حاشیه‏ی کنفرانس کپنهاگ در جریان است، تظاهرات اعتراضی وسیع طرف‏داران محیط زیست و مخالفان جهانی شدن، علیه سران کشورهای شرکت کننده در کنفرانس است. این تظاهرات اعتراضی، چه پیام ها و پیشنهادات متفاوت و مشخصی، به جز پیشنهادات کارشناسان شرکت کننده در اجلاس دارد؟

عمده‏ترین پیشنهادها در این جهت است که فشار سیاسی به روی سران و دولت‏های این کشورها بگذارد تا با سرعت بیشتری در این جهت حرکت کنند. مثلاً اگر اتحادیه‏ی اروپا می‏پذیرد که ۲۰درصد سطح تولید گازهای گل‏خانه‏ای خود را کاهش دهد، این گروه‏ها خواهان آنند که این میزان به ۴۰درصد برسد.

توصیه‏ی کارشناسان به این کشورها، کاهش این تولیدات میان ۲۵ تا ۴۰درصد بوده است؛ دولت‏ها رقم پایین آن را گرفته‏اند و گروه‏های فشار خواهان آن هستتند که حداکثر این اهداف کمی، پذیرفته و اجرا شود. هم‏چنین خواهان کمک بیشتر کشورهای توسعه‏یافته به کشورهای در حال رشد و به ‏خصوص کشورهای فقیر هستند.

عمدتاً بحث بر سر این است که فشار سیاسی بگذارند تا این مسأله در لیست اهداف دولت‏ها بالا برود و در مقام اول قرار بگیرد که توجه بیشتری به آن بشود.