رادیو زمانه

تاریخ انتشار: ۳۰ آذر ۱۳۸۵

فرخ غفاری، سینماگر پیشرو ایرانی، درگذشت

پرویز جاهد

فرخ غفاری، فيلمساز، منتقد و مورخ سينما و از پيشگامان سينمای نوين ايران در ۸۵ سالگی در پاريس درگذشت.

وی فرزند حسنعلی غفاری (معاون الدوله)، وزير مختار ايران در بلژيک بود و در اسفند ۱۳۰۰ در تهران به دنيا آمد. در يازده سالگی به همراه پدرش به اروپا سفر کرد و تحصيلات متوسطه را به زبان فرانسه در بلژيک انجام داد و بعد به تحصيل در رشته حقوق و ادبيات پرداخت. در همين دوره، نوشتن نقد فيلم را در روزنامه‌ها و مجلات فرانسوی، مانند ژون دوفينه، واريته و لوموند آغاز کرد.


عکس: پرویز جاهد

غفاری پس از شانزده سال زندگی و تحصيل در اروپا، در سال ۱۳۲۸ به ايران برگشت و نخستين سينه کلوپ تهران را با نام کانون ملی فيلم تأسيس کرد و به نوشتن نقد فيلم در مجلات حزبی وچپ‌گرای آن دوره، چون ستاره صلح، کبوتر صلح، صدف، آشنا، فيلم و زندگی و ستاره سينما با امضای م.مبارک پرداخت.

فعاليت کانون فيلم با سفر دوباره غفاری به پاريس تعطيل شد. غفاری در پاريس به استخدام سينماتک پاريس در آمد و همکاری‌اش را با هانری لانگلوا، سينماشناس مشهور فرانسوی و بنيانگذار سينماتک فرانسه، شروع کرد و به پيشنهاد لانگلوا، دبير اجرایی فدراسيون بين‌المللی آرشيوهای فيلم شد و پنج سال (۱۹۵۶ - ۱۹۵۱) در اين سمت باقی ماند.

غفاری پس از بازگشت دوباره به ايران، در آذرماه ۱۳۲۸ کانون ملی فيلم را با همکاری ابراهيم گلستان، فيلمساز و نويسنده برجسته ايرانی، تأسيس کرد.
اين دوره از فعاليت کانون فيلم، که با عنوان فيلمخانه ملی ايران شناخته می‌شود، تا سال ۱۳۵۷(مقطع انقلاب اسلامی) ادامه می‌يابد.

غفاری نخستين فيلم بلند داستانی‌اش، يعنی جنوب شهر، را در سال ۱۳۳۷ ساخت که پس از نمايشی کوتاه و محدود، به دليل صراحت واقع‌گرايانه‌اش، به دستور مقامات وقت توقيف شد اما بعدها با تغييرات و حذف بسيار، در سال ۱۳۴۱، با عنوان رقابت در شهر، و بدون ذکر نام غفاری در تيتراژ، به نمايش درآمد.

فرخ غفاری در ۱۳۴۳ دست به اقتباسی مدرن از داستان‌های هزار و يک‌شب ‌زد و فيلم شب قوزی را ‌ساخت که به نقطه عطفی در سينمای نوين و غير متعارف ايران بدل شد.

غفاری، پس از شب قوزی، فيلم کمدی افسانه‌ای زنبورک را با شرکت پرويز صياد ساخت که آن چنان که شايسته‌اش بود به آن توجهی نشد.

فرخ غفاری، علاوه بر فيلمسازی و نقد فيلم، به عنوان مدير در بخش‌های مختلف فرهنگی رژيم گذشته، از جمله تلويزيون ملی ايران، دانشکده تلويزيون و سينما و جشن و هنر شيراز فعاليت کرد و در همه حال با تمام توان خود از فيلمسازان مستقل با انديشه‌های نوگرايانه حمايت کرد و نقش مهمی در شکل گيری و ارتقاء فرهنگ سينمایی در ايران ايفا کرد.

وی پس از پيروزی انقلاب به پاريس مهاجرت کرد و تمام عمرش در آپارتمانی کوچک در محله مون‌پارناس پاريس، به مطالعه و تحقيق درباره تاريخ سينما و نمايش در ايران گذشت.

سينما تک پاريس بزودی نسخه دی‌وی‌دی فيلم شب قوزی فرخ غفاری را، به پاس خدمات او در اين مؤسسه سينمایی، منتشر خواهد کرد.

نظرهای خوانندگان

بسيار خوب. حق همين است که هم مطلب را آدم مطلع نوشته باشد و هم مرگ چنين کسی خبر اول باشد. اگر مرگ غفاری به اندازه حرفهای هر روزه سياستمدارها که در صدر خبر می نشيند ارزش نداشته باشد پس ما رسانه را بد فهميده ايم.

-- شادرو ، Dec 17, 2006 در ساعت 09:03 PM

شاید بد نباشد که آقای جاهد یک ویژه‌نامه‌‌ی اینترنتی درباره‌ی فرخ غفاری منتشر کنند شاید خدمات او برای همه بیش‌تر از این‌ها روشن شود.

-- یک منتقد سینما ، Dec 18, 2006 در ساعت 09:03 PM

فرخ غفاري يكي از شمايل هاي جاودانه فرهنگ و هنر وطنمان بود.
روحش شاد و يادش تا ابد گرامي باد

-- محمد ، Dec 18, 2006 در ساعت 09:03 PM

A piece well done. One correction to the wiriting is that Farrokh was the grandson and not the son of HassanAli Moavendolle. For more on his ancestory and about the family tree book he co-authored refer to www.ghaffaris.com

-- Mahmoud Ghaffari ، Dec 19, 2006 در ساعت 09:03 PM

متاسفانه افراد شایسته بدلیل اختلاف سلیقه باید در غربت بمیرند

-- reza ، Dec 19, 2006 در ساعت 09:03 PM

dear mahmoud,
thanks for your nice comment and correction.I referred to the family site but I couldn't find his father's name on it and he didn't mention it in his interview with me. Could you please tell me what it is?
parviz jahed

-- بدون نام ، Dec 20, 2006 در ساعت 09:03 PM

Dear Mr Jahed;
I don't have his father's info on the site, but it was Hossein Ghaffari

-- Mahmoud ، Dec 20, 2006 در ساعت 09:03 PM

من توانستم دو سال پیش فیلم بلند مستندی از ایشان با حضور خودش بسازم به نام ریشه ها روحش شاد

-- Ahmad.Nikazar@gmx.de ، Dec 21, 2006 در ساعت 09:03 PM